Wednesday, September 30, 2009

Nobel prize - Literature / a Poll


Horace Engdahl announces Le Clézio winning the Nobel Prize for Literature on 9 October 2008


Last year I wrote a blog post about who will win the Nobel Prize in literature.
None of my mentioned candidates are enough lucky! to be in scope of Swedish academy.
and French writer Le Clezio win.
This year the contributors decide to put a Poll / The first poll in Papier de Liberte/
to know your opinion about who will win the Literature Nobel prize.
If your candidate is not in our poll list/which appear in the right of our blog / please put a comment and introduce your choice to be included in the list.
Lets see who is the winner of Nobel prize winner in Papier's reader opinion.

Contributors

Nobel Time - Physics


Once is a Noble time!!! and the peculations start to know who will win the most notable prize.

As a physics student, most of all I am interested about the 2009 physics Nobel prize.
So investigating the speculation of physicists in web, I will try to reunion the ideas here and put my taste too and list the speculations as below:

1)Berkeley’s Saul Perlmutter and Brian Schmidt at the Australian National University for their discovery that the universe’s rate of expansion is increasing…leading to the concept of dark energy.This choice is my favorite because of my research area in cosmology!

2)Chapman University’s Yakir Aharanov for the Aharanov-Bohm effect , Bohm Aharanov effect is a very influential discovery in Quantum mechanics and a plausible choice for Nobel prize.

3)Michael Berry at the University of Bristol for the Berry phase

4)John Pendry of Imperial College and Duke University’s David Smith for their prediction and discovery of negative refraction.

5)Daniel Kleppner at MIT for inventing the hydrogen maser.

6) Atsuto Suzuki from Japan’s SuperKamiokande experiment and Art MacDonald from SNO in Canada for their work on neutrino oscillations.
7)Juan Ignacio Cirac and Peter Zoller could be rewarded for their work on quantum optics and quantum computing


8)A dreamy !!!Nobel prize even can goes to Roger Penrose at Oxford University and Cambridge’s Stephen Hawking for their contributions to general relativity theory and cosmology.

The speculation is enough we can wait till Physics - Tuesday, October 6, 11:45 a.m. CET at the earliest .
Good luck
Shant Baghramian

Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ երկկողմ




Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ երկկողմ
հարաբերությունների զարգացման մասին արձանագրություն մանրամաս ընթերցումը նախապայմանն է քննարկումների, այսու ներկայացնում ենք Օգոստիս 31-ի արձանագրութիւնը, ապագայ քննարկումների ու տեսակետների համար ու համապատասխան յղումների նկատառումով:


***
Հայաստանի Հանրապետության արտգործնախարարությունը հրապարակել է Հայաստանի
Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ Շվեյցարիայի միջնորդությամբ ստորագրված երկու արձանագրությունները։


Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ երկկողմ
հարաբերությունների զարգացման մասին արձանագրություն

Հայաստանի Հանրապետությունը եւ Թուրքիայի Հանրապետությունը.
Ղեկավարվելով նույն օրը ստորագրված Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի
Հանրապետության միջեւ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու մասին
Արձանագրությամբ,
Նկատի ունենալով վստահության եւ երկկողմ շահերի հարգման վրա հիմնված երկկողմ
հարաբերությունների զարգացման հեռանկարները,

Որոշելով զարգացնել եւ խորացնել իրենց երկկողմ հարաբերությունները քաղաքական, տնտեսական,էներգետիկ, տրանսպորտի, մշակույթի, գիտական, տեխնիկական եւ այլ ոլորտներում` հիմնվելով երկու երկրների ընդհանուր շահերի վրա,

Աջակցելով երկու երկրների միջեւ համագործակցության զարգացմանը միջազգային եւ
տարածաշրջանային կազմակերպություններում, մասնավորապես ՄԱԿ-ում, ԵԱՀԿ-ում, Եվրոպայի Խորհրդում, Եվրատլանտյան գործընկերության խորհրդում եւ ՍԾՏՀ-ում,

Հաշվի առնելով երկու պետությունների ընդհանուր նպատակը` համագործակցելու տարածաշրջանային կայունության եւ անվտանգության ամրապնդման ուղղությամբ` հանուն տարածաշրջանի ժողովրդավարական եւ տեւական զարգացման ապահովման,

Վերահաստատելով իրենց հանձնառությունը տարածաշրջանային եւ միջազգային վեճերի եւ
հակամարտությունների խաղաղ կարգավորմանը` միջազգային իրավունքի նորմերի եւ սկզբունքներիհիման վրա,

Վերահաստատելով իրենց պատրաստակամությունը ակտիվորեն սատարելու միջազգային հանրության գործողություններին` ընդդեմ տարածաշրջանում եւ աշխարհում անվտանգության եւ կայունության դեմ առկա սպառնալիքների, ինչպիսիք են ահաբեկչությունը, անդրազգային կազմակերպված հանցագործությունը, թմրանյութերի եւ զենքի ապօրինի առք ու վաճառքը,
1. Համաձայնեցին բացել ընդհանուր սահմանը սույն Արձանագրության ուժի մեջ մտնելուց հետո երկու ամսվա ընթացքում,

2. Համաձայնեցին նաեւ երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարությունների միջեւ պարբերաբար անցկացնել քաղաքական խորհրդատվություններ, իրականացնել երկու ժողովուրդների միջեւ փոխվստահության վերականգնմանն ուղղված պատմական
հարթության երկխոսություն, այդ թվում` պատմական փաստաթղթերի եւ արխիվների գիտական, անկողմնակալ ուսումնասիրության միջոցով գոյություն ունեցող խնդիրների հստակեցման ու
առաջարկների ձեւակերպման համար, առավելագույնս օգտագործել երկու երկրների միջեւ գոյություն ունեցող ճանապարհային, հաղորդակցության, էներգետիկ ենթակառուցվածքներն ու ցանցերը եւ միջոցներ ձեռնարկել այդ ուղղությամբ,
զարգացնել երկկողմ իրավապայմանագրային դաշտը` երկու երկրների միջեւ համագործակցությունը խթանելու նպատակով,
համագործակցել գիտության եւ կրթության ոլորտներում` համապատասխան հաստատությունների միջեւ հարաբերությունների խրախուսման եւ մասնագետների ու ուսանողների փոխանակումը խթանելու միջոցով, եւ աշխատանք տանել երկու կողմերի մշակութային ժառանգության պահպանման եւ համատեղ մշակութային ծրագրեր իրագործելու նպատակով, համագործակցություն հաստատել հյուպատոսական բնագավառում` Հյուպատոսական հարաբերությունների մասին Վիեննայի 1963թ. կոնվենցիայի համաձայն` երկու երկրների քաղաքացիներին անհրաժեշտ աջակցություն ապահովելու նպատակով,
ձեռնարկել կոնկրետ միջոցներ երկու երկրների միջեւ առեւտուրը, զբոսաշրջությունը եւ տնտեսական համագործակցությունը զարգացնելու նպատակով,
երկխոսություն ծավալել եւ ամրապնդել համագործակցությունը բնապահպանական հարցերում,
3. Համաձայնեցին ստեղծել միջկառավարական երկկողմ հանձնաժողով, որը կունենա առանձին ենթահանձնաժողովներ` սույն Արձանագրության վերը նշված երկրորդ գործառութային պարբերության հանձնառությունների անմիջական իրագործման նպատակով։ Միջկառավարական հանձնաժողովի եւ նրա ենթահանձնաժողովների աշխատաձեւերի մշակման նպատակով, սույն Արձանագրության ուժի մեջմտնելուն հաջորդող օրվանից 2 ամիս անց, կստեղծվի աշխատանքային խումբ` երկու արտգործնախարարների ղեկավարությամբ։ Սույն Արձանագրության ուժի մեջ մտնելուց հետո 3 ամսվա
ընթացքում այդ աշխատաձեւերը կհաստատվեն նախարարական մակարդակով։ Միջկառավարական հանձնաժողովի առաջին նիստը կկայանա նշված աշխատաձեւերի ընդունումից անմիջապես հետո։
Ենթահանձնաժողովները կսկսեն իրենց աշխատանքը դրանից ոչ ուշ քան մեկ ամիս անց եւ կգործեն շարունակաբար մինչեւ իրենց մանդատի ավարտը։
Ըստ անհրաժեշտության, միջազգային փորձագետները կմասնակցեն ենթահանձնաժողովների
աշխատանքներին։ Սույն Արձանագրության իրագործման համար երկուստեք համաձայնեցված ժամանակացույցը եւ տարրերը ներկայացված են հավելվածում, որը հանդիսանում է սույն Արձանագրության անբաժան մաս։
Սույն Արձանագրությունը եւ Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ Դիվանագիտական Հարաբերություններ հաստատելու մասին Արձանագրությունը ուժի մեջ են մտնում միեւնույն օրը` վավերացման գործիքների փոխանակմանը հաջորդող ամսվա առաջին օրը։


Ստորագրված է ……………, հայերեն, թուրքերեն եւ անգլերեն հավասարազոր կրկնօրինակներով։
Մեկնաբանության տարաձայնության դեպքում գերակայությունը տրվում է անգլերեն տեքստին։

Հայաստանի Հանրապետության կողմից
Թուրքիայի Հանրապետության կողմից

Հավելված ։ Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ
հարաբերությունների զարգացման Արձանագրության իրագործման ժամանակացույց եւ տարրեր
Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ դիվանագիտական
հարաբերություններ հաստատելու մասին արձանագրություն

Հայաստանի Հանրապետությունը եւ Թուրքիայի Հանրապետությունը.
Ձգտելով հաստատել բարիդրացիական հարաբերություններ եւ զարգացնել երկկողմ
համագործակցությունը քաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ այլ ոլորտներում` ի շահ իրենց ժողովուրդների` համաձայն հարաբերությունների զարգացման մասին նույն օրը ստորագրված Արձանագրության, Վկայակոչելով ՄԱԿ-ի Կանոնադրությամբ, Հելսինկյան Եզրափակիչ ակտով, Նոր Եվրոպայի համար Փարիզյան խարտիայով իրենց ստանձնած պարտավորությունները,

Վերահաստատելով հավասարության, ինքնիշխանության, այլ պետությունների ներքին գործերին չմիջամտելու, տարածքային ամբողջականության եւ սահմանների անխախտելիության սկզբունքները հարգելու իրենց երկկողմ եւ բազմակողմ պարտավորությունները,

Հաշվի առնելով երկու երկրների միջեւ` ամբողջ տարածաշրջանում խաղաղության, անվտանգության եւ կայունության ամրապնդմանը նպաստող, հավատի եւ վստահության միջավայր ստեղծելու, ուժի կիրառումից կամ դրա սպառնալիքից զերծ մնալու, վեճերի խաղաղ կարգավորման, մարդու իրավունքների եւ հիմնարար ազատությունների հարգման մթնոլորտ ստեղծելու կարեւորությունը,

Վերահաստատելով երկու երկրների միջեւ գոյություն ունեցող ընդհանուր սահմանի փոխադարձ ճանաչումը` սահմանված միջազգային իրավունքի համապատասխան պայմանագրերով,

Կարեւորելով իրենց որոշումը` բացելու ընդհանուր սահմանը,
Հաստատելով իրենց հանձնառությունը` ձեռնպահ մնալ բարիդրացիական հարաբերությունների ոգուն չհամապատասխանող քաղաքականություն վարելուց,

Դատապարտելով ահաբեկչության, բռնության եւ ծայրահեղականության բոլոր ձեւերը` անկախ դրանց պատճառներից եւ խոստանալով ձեռնպահ մնալ նման գործողությունները խրախուսելուց ու հանդուրժելուց եւ համագործակցել դրանց դեմ պայքարում,

Հաստատելով ընդհանուր շահերի, բարի կամքի, փոխընբռնման, խաղաղության եւ ներդաշնակության խթանման վրա հիմնված հարաբերությունների նոր ձեւեր եւ ուղիներ մշակելու իրենց պատրաստակամությունը,

Համաձայնեցին հիմնել դիվանագիտական հարաբերություններ սույն Արձանագրության ստորագրման օրվանից` Դիվանագիտական հարաբերությունների մասին Վիեննայի 1961թ. կոնվենցիայի համապատասխան, եւ փոխանակել դիվանագիտական ներկայացուցչություններ։
Սույն արձանագրությունը եւ Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ երկկողմ հարաբերությունների զարգացման մասին Արձանագրությունը ուժի մեջ են մտնում միեւնույն օրը` վավերացման գործիքների փոխանակմանը հաջորդող ամսվա առաջին օրը։

Կատարված է …… ………, հայերեն, թուրքերեն եւ անգլերեն հավասարազոր կրկնօրինակներով։
Մեկնաբանության տարաձայնության դեպքում գերակայությունը կտրվի անգլերեն տեքստին։
Հայաստանի Հանրապետության կողմից
Թուրքիայի Հանրապետության կողմից
Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ երկկողմ
հարաբերությունների զարգացման մասին
Արձանագրության իրագործման ժամանակացույց եւ տարրեր
Ձեռնարկվող քայլեր Ժամկետ

1. ընդհանուր սահմանի բացում Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ հարաբերությունների զարգացման
Արձանագրության ուժի մեջ մտնելուց հետո
երկու ամսվա ընթացքում

2. երկու արտգործնախարարների ղեկավարությամբ աշխատանքային
խմբի ստեղծում` միջկառավարական հանձնաժողովի եւ նրա
ենթահանձնաժողովների աշխատաձեւերի մշակման նպատակով
Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ
հարաբերությունների զարգացմանԱրձանագրության ուժի մեջ մտնելուն
հաջորդող օրվանից երկու ամիս անց

3. միջկառավարական հանձնաժողովի եւ իր ենթահանձնաժողովների
աշխատաձեւերի հաստատում նախարարների մակարդակով
Հայաստանի Հանրապետության եւ Թուրքիայի Հանրապետության միջեւ
հարաբերությունների զարգացման Արձանագրության ուժի մեջ մտնելուն
հաջորդող օրվանից երեք ամսվա ընթացքում
4. միջկառավարական հանձնաժողովի առաջին նիստի գումարում միջկառավարական հանձնաժողովի եւ նրաենթահանձնաժողովների աշխատաձեւերի
ընդունումից անմիջապես հետո` նախարարական մակարդակով
5. ստորեւ նշված ենթահանձնաժողովների աշխատանքների
մեկնարկում.
- քաղաքական հարցերով ենթահանձնաժողով,
-ճանապարհային, հաղորդակցության, էներգետիկ եւ
ենթակառուցվածքների հարցերով
ենթահանձնաժողով,
-իրավական հարցերով ենթահանձնաժողով,
-գիտության եւ կրթության հարցերով ենթահանձնաժողով,
-առեւտրի, զբոսաշրջության եւ տնտեսական համագործակցության
հարցերով ենթահանձնաժողով,
-բնապահպանական հարցերով ենթահանձնաժողով։
-պատմական հարթությամբ զբաղվող ենթահանձնաժողով / երկու
ժողովուրդների միջեւ փոխվստահության վերականգնմանն ուղղված
երկխոսության իրականացում, այդ թվում` պատմական
փաստաթղթերի եւ արխիվների անկողմնակալ գիտական
ուսումնասիրության միջոցով գոյություն ունեցող խնդիրների
հստակեցման ու առաջարկների ձեւակերպման համար/` հայ, թուրք,
ինչպես նաեւ շվեյցարացի եւ այլ միջազգային փորձագետների
մասնակցությամբ,

Saturday, September 26, 2009

Masouleh










Photos from Masouleh a village in Iran
Photographes By Lernik Baghramian

ԿԵՑՑԷ՛, ԿԵՑՑԷ՛, ԿԵՑՑԷ՛ ԳԼԵՆԴԵԼ


Ներքոյ վերատպում ենք Ռոբերթ Սաֆարեանի ԿԵՑՑԷ՛, ԿԵՑՑԷ՛, ԿԵՑՑԷ՛ ԳԼԵՆԴԵԼ - ը որի բնօրինակը տպագրւել է Յոյս երկշաբաթաթերթի 58-րդ համարում:




Իրանահայութիւնը տեղից քանդւել է, ու գնում է։ Այս գաղթը տարբեր է նախորդներից։ Այսօր մարդ չկայ, որ գնալու մասին մտածած չլինի, եթէ դեռ գործնական քայլեր չի առել։ Այս հսկայական տեղաշարժը կանգ տալու մասին, էլ ոչ ոք չի էլ մտածում։ Հարցը այսօր նոյնիսկ «գնալ թէ մնալ»-ը չէ, այլ երբ գնալն է։ Իսկ ո՞ւր։ Հետաքրքիր է, որ իրանահայերի պէս ազգասէր եւ ազգայնական գաղափարախօսութեամբ ու զգացմունքներով համակւած ժողովուրդը, չի գնում մօտակայ հայրենիքը, այլ չւում է շատ աւելի հեռաւոր ովկիանոսների այն կողմում ընկած Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ։ Իրանահայերը գնում են Գլենդել՝ ետեւում թողնելով լքւած կամ վաճառւած տներ ու կահկարասիներ, փակւած դպրոցներ ու միութիւններ, անտէր գրադարաններ ու …։Արտագաղթողների մասին պաշտօնական վիճակագրական տւեալներ չկան, սակայն ասւում է, որ միայն անցեալ տարւայ ընթացքում «Հայազ» հաստատութեան միջոցով Ամերիկա են ապաւինել հինգ-վեց հազար իրանահայեր։ Այսպիսով դժւար չէ կռահել, որ եթէ նոյն թափով շարունակւի Թեհրան-Գլենդել այս հոսքը (եւ ամէն բան վկայում է, որ այն կը շարունակւի), մի տասնամեակից աւելի պակաս է հարկաւոր, որ Իրանը դատարկւի հայերից։ Իրանից, եւ ընդհանրապէս երրորդ աշխարհի երկրներից արեւմուտք գաղթելու պատճառները քիչ չեն, եւ երկրից գաղթել են ցանկանում ոչ միայն հայերը, այլեւ մեծ թւով մուսուլմաններ։ Սակայն հայերի դէպքում տրամադրւող հնարաւորութիւնները մեծ դեր են կատարում դէպի Ամերիկա արտագաղթին այսպիսի ամբոխային բնոյթ տալու գործում։ Գաղթի դիմումը ներկայացնելուց մինչեւ Լոս Անջելեսում օդանաւից իջնելը տեւում է մի տարուց աւելի պակաս, իսկ երկու-երեք տարւայ ընթացքում դառնում ես ԱՄՆ-ի քաղաքացի, ինչը աշխարհի միլիոնաւոր մարդկանց երազանքն է։ Իսկ գնալու ծախսերը միջին դասակարգի միջին խաւերին պատկանող իրանահայերի մեծամասնութեան համար այնքան մատչելի է, որ արի ու մի գնա։ Մի ժամանակ, եթէ պիտի տունդ կամ բնակարանդ վաճառէիր գնալու ծախսերը հոգալու համար, այժմ բաւական է մեքենադ ծախես։ Բնակարանդ կարող ես վարձու տալ, կամ պարզապէս ղֆլել, մտածելով, որ յետոյ, երբ վիճակդ պարզւի, մի բան կանես։ Այլեւս կարիք չկայ տուն քանդել կամ վերադարձի կամուրջները այրել։ Թէեւ քիչ մարդ է վերադառնում, բայց այդ հնարաւորութիւնը ինքնին մտքի հանգստութիւն է պատճառում։Այս ապաստանութիւնն ու գաղթը բացառիկ բան է նաեւ այն առումով, որ ճանապարհն ապահով է ու վստահելի։ Ամէն բան կարգադրւած է լաւագոյն ձեւով։ Երեք հազար դոլլարը, որ իւրաքանչիւր դիմորդ մուծում է, իրականում նրա ճանապարհի եւ Վիէննայում եռամսեայ կեցութեան, սննդի ու հագուստի ծախսն է. եթէ մի բան էլ մնայ, վերադարձնում են։ Իսկ փողը մուծելուց յետոյ, չընդունւել համարեա չկայ։ Թեհրանից Վիեննա եւ Վիեննայից Լոս Անջելես գնում են օդանաւով։ Ո՛չ վտանգաւոր սահման ես կտրում եւ ոչ էլ անօրինական ձեւերով մադկանց երկրից երկիր փոխադրող յանցագործների հետ ես շփւում։ Այսպիսի ապաստանութիւնն իսկապէս հրաշք է։ Հիմա արի ու մի՛ գնա։ Իրօք, որ շատ դժւար է։ Նոյնիսկ Պետրոսը գնում է։ Պետրոս Աբգարեանը Րաֆֆի միութեան նախագահն էր եւ ովքեր ճանաչում են նրան, գիտեն, թէ ինչքան կապւած էր իր համայնքին եւ իր թաղամասին։Հարցը մեղադրելն ու դատապարտելը չէ։ Բանը դրանից անցել է։ Էլ ոչ ոք այնքան պարզամիտ չէ, որ մտածի՝ եթէ առաջնորդարանը մարդկանց ձրի տուն տայ, էլ չեն գնայ։ Իհարկէ չեն մերժի, բայց մէկ էլ տեսար տունը ղֆլեցին ու գնացին։ Այսօր միայն կարելի է դիտել դրութիւնը ու մի բան հասկանալ աշխարհի գործից։ Հասարակական մեծ երեւոյթները հսկայական լաբորատորիաներ են, ուր ուշադիր զննելով ու դիտելով անցուդարձը, հնարաւոր է աւելի լաւ ճանաչել մարդու եւ հասարակութեան բնութիւնը։Գնալը, կտրւելը, քանդւելը, ամայանալը, բոլորը ցաւ են պատճառում։ Բայց չմոռանանք երեւոյթի միւս կողմը՝ նոր տեղ գնալու, նոր կեանք ապրելու, նոր հնարաւորութիւնները փորձելու ձգտումն ու տենչը։ Վերջին հաշւով, գաղթողը աւելի յեղափոխական է, մնացողը աւելի պահպանողական, առաջինն՝ աւելի ռիսկով, երկրորդը՝ աւելի ունեցածին կառչած։ Ի վերջոյ, պատմութիւնը աւելի շատ կերտել են գաղթականները։ Թող լաւատես լինենք, թող մտածենք, որ իրանահայերն էլ, եթէ ոչ՝ այսօրւայ տարիքն առած մարդիկ, բայց գոնէ նրանց երեխաները, իրենց նոր բնակավայրում, կը կարողանան աւելի ակտիւ քաղաքացիներ լինել։


«Յոյս» թիւ 589 Սեպտեմբեր 2009

Ռոբերթ Սաֆարեան

Robert Safarian in Papier


It is a great honour and pleasure for us, that Robert Safarian will join us through his articles and thoughts. Robert Safarian who has an high level academic education in film, Persian language and literature and today he is the chef-editor of Armenian beweekly Hooys, now is among us.
Robert Safarian wrote many critical essays about cinema and he is a creator of documentary films. His last film about Tehran in pictures was in ecran in Armenia participating in apricot film festival . Robert Safarians also translate the encyclopedia type book of Kristin Thompson
and David Bordwell with the title of History of cinema. Safarian is undoubtedly in the famous circle of Iranian film-crtitcs, he writes for film journals too.
Robert Safarians as a bright man has undeniable influence in Iranian-Armenian life . The hooys be weekly is a clear evidence of his influence.
Robert Safarian also wrote short stories and a he is a master of photography.
Finally once more we express our pleasure to see Robert in Papier.

***
Armenian biography
Ծնվել է 1954 թվին Իրանում: Ավարտելով բարձրագույն ուսումը՝ մասնագիտացել է ֆիլմարվեստի և պարսկերեն լեզվի ու գրականության բնագավառներում: Հեղինակն է երեք վավերագրական ֆիլմերի, որոնցից կարելի է նշել «Վարունեգի» (ինվերսիա) վերտառությամբ ժապավենը՝ նկարահանված Թեհրանի օդի աղտոտության թեմայով: Իր հեղինակությամբ հրատարկվել են նաև տասնյակ քննադատական ու ուսումնասիրական հոդվածներ շարժանկարային արվեստի ոլորտում: Ունի նաև անգլերենից պարսկերեն կատարած թարգմանությունների չորս հատորներ, դրանց թվում՝ Դեյվիդ Բրոդուելի և Քրիստին Թոմսոնի՝ «Սինեմայի պատմությունը» ժողովածուն: Անդամ է Թեհրանում հրատարակվող «Հանդես Գրականության ու Արվեստի» եռամսյա պարբերականի խմբագրական կազմի և գլխավոր խմբագիրն է «Հույս» երկշաբաթաթերթի:Զբաղվում է նաև պատմվածքներ գրելով ու լուսանկարչային արվեստով:

***
Contributors

Lernik Baghramian / Guest Photographer in Papier

Photograph by Lernik Baghramian
Once again is a nice day for Papier de Liberte.
We /contributors/ decided to enrich our circle and include guest photographers, who like to share with us their photographers. We invite all, who like to express themselves through the shuts of camera to come in and participate in Papier.

***
Our first guest photographer is Lernik Baghramian, born in Tehran in 1991.
She is now studying ICT, in university for diploma.
In contrast to the field of her study, the artistic aspect of Lernik seems more expressive.
Her favor is dancing, piano playing and photography...
It is a pleasure for us to share her emotion through pictures in Papier.
***

Contributors

Four weddings and many buried ideas


The article below is written by Armen Sarvarian, and published originaly in the weblog:http://armensarvar.blogspot.com/



***


The beautifully designed flowers in the church along with the smiley faces of the audience imply on a wedding celebration of a couple. The priest looks at the bride and asks; - Do you take the groom to be your lawful wedded husband? The church is silent, people are waiting, and the groom is managing a smile to welcome the yes answer and exactly on the very same moment, doors of the church blast open, overwhelmed guests turn back to see the source of the sound and the bride turns to become the only one happy to be interrupted.-Wait… her lover shouts…How many of us have been getting used to this “surprising” ending in recent years. For us a romantic movie weather ends at the wedding scene in a church or it hasn’t yet ended. In fact to avoid losing moviegoers, Hollywood never wanted to replace happy endings with a realistic encounter of life. So in order to change the routine finales, the scriptwriters have started to pursue viewers that this time it is different and you are about to see a story detached from routine Hollywood contracts and many times to surprise their observer they would write this scene in which the girl or the boy are marrying someone else, and then they would end everything with a happy ever after.The English movie “four wedding and a funeral” is a good example of change searching artists and money pursuing producers. While almost everyone in the cast & crew of the film has done its best to make a far different movie, still at the end we realize that producers don’t risk their money with the production of open ending movies let alone films that are letting their viewers out of the darkrooms unsatisfied and sad.Although four wedding and a funeral is a British movie and English directors have learned a thing or two from their neighboring other European cinematically high class counterparts such as Italians and French and their realistic point of view towards life in their films, but still when it comes to selling they know that they need to follow their American counterparts techniques and styles in order to avoid future arguments and mandatorily cuts and changes in their films.In this movie there are more than ten characters that they all love and fall for someone, they all have their unique ways of showing their feelings, and that concerns even the most uninterested viewer to see if one of them who most resembles to himself will manage to somehow succeed at love and being loved.The roles are played very well and people who watch the movie find them in real life situations which could occur for everyone. The perfect romance is clearly being chased by the characters and each has its own ideas and philosophy of true love and happiness. This widens the circle of moviegoers. Everyone is in pursue of happiness and a happy marriage, and when the film is over you realize that people find each other and marry if they really love each other. People won’t live alone, people won’t stay lonely forever and that’s somehow a lie because in real life there is no guarantee for a happy marriage or for nothing else.Movies and television series however have become a dependable part of our lives that we subconsciously believe lots of things would roll as easy as they happen in the movies, and that’s why when Charles the main character of the movie falls in love with Carry who is a good looking American woman portrayed by Andy Mc Dowel, we on the back of our mind know that he is going to get her one way or the other. And when at the end Charles is the groom himself we all are surprised to see another bride is getting close to the chapel to marry him, but on the other hand we know that this is a movie that won’t let us out of the theater frustrated and that’s what exactly happens to the movie, even if it costs to add a punching scene to the church and decrease the level of humor a few inches or so.Opposite of American romantic comedies that are completely contractive and predictive “four wedding and a funeral” is stunning it’s viewer by the surprise death of one of the main characters in the middle of the story and just as its name is suggesting, it is preparing the viewer for an unpleasant happening somewhere in the film. This is a sign by which the story is not a routine American ending, but then again as time goes there is no other choice for the writer to end up things in a way to have his producer satisfied.Charles is looking for a wife, he has a couple of options but he is too indecisive to choose or end his delusion. During the film he meets Carrie in different weddings and occasions but he never succeed to manage their relation in his favorite path. This is a story that by just replacing the names can easily become the destiny of millions of people. All of those who follow Charles are finally faced with the ideal ending. They are told that they got no other option except to receive a hard punch in the church for making their minds late or just spit out their emotions toward the one they love, but at both ways they are somehow forced to go with the idea that they will like Charles become happy ever after just by kissing the right woman under the rain, which is a glamorized version of their life. A lot of them might even manage their path somehow to adjust the kissing chapter to somehow occur in the rain, because that’s what they think makes sense more and that’s the most important part of two people trying to get along.But the truth is Charles and Carrie become Hugh Grant and Andy Mac Dowell as soon as director Mike Newell shouts cut and dry themselves, change and forget the rain and kissing in matter of seconds while we the humble viewers with eyes full of tears and hearts full of hopes come out of the theater and go to find our better half’s somewhere in the world, while hoping that he or she will likewise is going to someday, somewhere, somehow, enjoy that wet kiss without thinking that she might have watched a movie with a long kiss in the vanishing train and could have possibly not be able to communicate with our dreams, and this is where the idealized dreams start to interfere In a sequence of the movie, in one of those weddings, Gareth the humorous character of the story starts telling a new idea of wedding, it’s the story of two people in love, they live together and then suddenly they run out of conversation. Totally, they don’t have a single word to say to each other. That’s it…panic. But then he manages to end his story with a funny joke that effects enough soon on its viewer to make him forget the frightening image of a couple running out of conversation. Most of the time romantic movies avoid bringing any realistic logical arguments into their dialogues, but if they do they manage to somehow cut it short and concentrate on the fun part. The situation written above is so horrifying and scary that for each couple a whole Friday night movie could easily been ruined if it starts arguing over those situations over a safe time margin.


Armen Sarvarian

Wednesday, September 23, 2009

Պետականութիւն







Սեպտեմբեր 21- ին Հայաստանի հանրապետութեան անկախութեան 18-րդ տարեդարձն էր: Շնորհաւորանքի փոխարէն ձեզ եմ ներկայացնելու մի երկու վիճակագրական տւեալներ Հայոց Պատմութիւնից:
Հայոց պատմութեան սկիզբը կարել է համարել 512 մ.թ.ա. երբ Ուրարտուական թագաւորութիւնը իր անկումն է ապրում: Այս ժամանակաշրջանում է որ փոքր ասիայի ապրող ցեղախմբերը համախմբւում են հայկական շրջանակում ու սկսեալ այդ թւականներից նշումներ գոյութիւն ունի հայ ժողովրդի վերաբերեալ պատմագրական աղբիւրներում: 512 B.C. թւականը Բիստունում արձանագրութիւն գոյութիւն ունի հայ ժողովրդի մասին:
2021 տարի հայոց պատմութեան ընթացքում մեր անկախ պետականութեան վիճակն եղել է ըստ վերում նշանակւածի:
ա)մեր պատմութեան 52 տոկոսն ենք անկախ եղել:
բ)Այժմեան անկախութիւնը սկսեալ 91 թւականից միայն կազմում է մեր պետականութեան 1.6 տոկոսը:
գ) 20րդ դարում միայն 11 տարի ենկ անկախ եղել , միջինը 52 տոկոս է
դ)վերջին հազարամեակում 363 տարի ենխ անկախ եղել այսինքն 36.6 տոկոս:
Ե)Արշակունեաց թագաւորութիւնը մեր անկախութեան ամենաերկար ժամանակահատւածն է:
Շանթ Բաղրամեան

Monday, September 21, 2009

Do we still beleive in happy endings?

The article below is written by Armen Sarvarian, and published originaly in the weblog:
http://armensarvar.blogspot.com/


***

In all the running minutes of the box office top movie; “there’s something about Mary” it looks like the whole cast and crew of the movie are focused on making their viewer believe that this is not another happy ending movie with those ideal lovers and contracted ending. Even the movie sound track is full of original songs that implies on true love not being nice. And exactly when they have almost succeeded at convincing everyone in the theater that for once a comedy with a flavor of romance is going to be realistic they suddenly turn into their old path and finalize their movie with a routine happy ending. In fact Hollywood never wanted to replace happy endings with a realistic encounter of life, to avoid losing moviegoers. Even true stories or dramas with a tragic ending are directed or written in a way that at least at the last moment they somehow manage to deliver a sense of optimism to their teary-eyed observers or they achieve to raise their dying heroes to such a noble and elegant level that people would die to be at their feet. When James Cameron’s Titanic made a worldwide fame for its director and actors and shed millions of tears for the tragic death of Jack at the end of the movie, still people were admiring Jacks character as a noble hero who risks his own life for the survivor of his love of life. But people would not consider this sacrifice more than stupidity if it was presented to them as a documentary video or a biography, instead of that enchanting package of drama accompanied by that very famous Celine Dion song “my heart will go on” that has brought more emotional weight to it.Unlike European and Asian movies that have always showed the realistic aspects of people’s lives, Hollywood never felt obliged to be true to its observer. That of course resulted in losing a minority of ticket sells, especially those with a taste of realism, but then again Americans are so used to the idea of happy endings and perfect romance in the love stories that they themselves might not welcome the realistic views.For a lot of Americans, movies , television shows and soap operas are a way to escape from their everyday worries into the pink and sweet world of everlasting lovers and unbreakable promises and the one thing that they would not do is to pay to view the bitter facts of their “today” in their “tonight’s leisure time.But to know what makes writers who are standing at the first line of any theatrical production to tell the glamorized, idealized versions of love one should take into consideration a lots of things including the writers own philosophy of life. There is no doubt about companies desiring more fantastic love stories and happy marriages, they need to sell their products and what better way to sell it to people who are tired of their own sorrows and problems and have a Saturday night out to forget all of those bitter facts. Watching the movie “Atonement” I can say that no one has the ability and the power to shape a philosophy of a story more than the author himself. Just like any other mass media product this British movie is taking you into an ideal and happy ending relation of two lovers in the middle of the Second World War. What they offer is pretty much the same as many American movies do. They leave us trapped in the fantasy of perfect love and makes us believe that everything on the face of the earth can be solved and done if you are good, and believe in love. But then exactly when you feel like watching a routine happy ending story and are ready to grab a feast of popcorn you realize that life is not always fare and lovers do not always unite and their tragic departure is not either a remarkable farewell.This is how a British cinema production marks a notable difference among its own line and strategy of production and view in compare with American ones. They risk hurting feelings; they risk losing box office records, trying to be true to their spectators.On the other hand American productions bring thousands of new elements to their product lines, they bring technically unbeatable effects but conceptually they are weak to dictate the truth about life to people. This way they, as a teaching means of a system unable to deliver the important lesson of life; the sweet is not sweet without the sore.Americans, a nation known to be educated in front of the televisions and learn from the films in the movies, face the uneasy facts of life while they are thought that life is perfect and love is all. The punch of the unpredictable life beats the inexperienced idealists so bad that they have no better way to fall down from the first strike.Indians are so alike Americans in this case. They watch movies of lovers that are fighting against odds by any means and although tearful often but lovers unite finally. But then again Indians see enough problems in their lives that they don’t ever believe at those stories; they just enjoy their time in the dark room and get back to their routine lives without any complains.For many people marriage is a beginning, but for some it is the end of the road, since they are not accustomed by the duties or actually the idea of two as one. This is mainly because the last thing they know about the marriage is the church scene and those traditional “I Do’s” that pairs say at approximately five minutes before the ending credits of a movie, so when it comes to reality although there are lot of hints and tricks that they know how to make their loved one smile on a date, but there is totally no idea about how to apologies for a mistake after the union.“Atonement” however gives a totally different point of view and enlightens its spectator from a different angel. The story tells us how a romantic and happy ending love reaches to a tragic end in true life but become a routine happy ending as a story being published in a book.The author of the book makes a confession about how did her ignorance toward a complicated relation of a loving couple did became a reason of their separation and the death of one of them.The feeling of remorse and atonement brings her to a situation that she needs to at least in her fantasies change the destiny of those two lovers. By doing so not only she tries to ease herself she also manages to lie to her observers and make everyone happy with a happy ending. People doesn’t get the serious mistake that she has made as a teenager and forgive her, but just exactly when you think you are watching another happy ending story of a couple that find each other after millions of odds, then you realize that not only they haven’t reach to one another, but the author has cheated us all the way from half the story.


Armen Sarvarian

Thursday, September 17, 2009

SETI at 50


A very resent article is published in Nature /17 September 2009 / magazine about SETI , search for extraterrestrial intelligence, in this letter the accomplishment of 50 years of SETI is discussed .

*******
Despite the long odds against success, the search for extraterrestrial intelligence has come a long way.

The search for extraterrestrial intelligence (SETI), a research discipline that celebrates the 50th anniversary of its inaugu-ral publication this week (see page 345), has always sat at the edge of mainstream astronomy. This is partly because, no matter how scientifically rigorous its practitioners try to be, SETI can’t escape an association with UFO believers and other such crackpots. But it is also because SETI is arguably not a falsifiable experiment.Regardless of how exhaustively the Galaxy is searched, the null result of radio silence doesn’t rule out the existence of alien civilizations. It means only that those civilizations might not be using radio to com-municate. Indeed, SETI is marked by a hope, bordering on faith, that not only are there civilizations broadcasting out there, but that they are somehow intent on beaming their signals at Earth. An alien SETI project relying on a similar faith in Earth would be sorely disappointed. It’s true that a random mix of radar and television signals has been expanding outwards from Earth at the speed of light for the past 70 years. But there have been only a few short-lived attempts to target radio messages at other stars — with each attempt arousing concerns over alien reprisals. Understandably, many scientists who support SETI in spirit have instead pursued astronomical targets more likely to offer positive data — and tenure. Governments have also been averse to funding an effort so likely to turn up nothing.Nonetheless, a small SETI effort is well worth supporting, especially given the enormous implications if it did succeed. And happily, a handful of wealthy technologists and other private donors have proved willing to provide that support. This summer, the Allen Telescope Array, funded mainly by Microsoft billionaire Paul Allen, has begun to sweep the skies with its 42 dishes in the California high country (see page 324). The sophistication of this array, which it is hoped will grow even larger, shows just how far SETI has come. Whereas the first search in 1960 used a single radio channel, the Allen array can potentially monitor hundreds of millions of radio channels at once. With advances such as this, the speed of the searches — the rate at which star systems can be checked over multiple parts of the radio spectrum — has increased roughly as fast as the exponential growth in computer power described by a law named after yet another SETI supporter, Intel founder Gordon Moore. Moreover, the research-ers at the Allen array are solving the immense computing challenges of operating large, multi-dish arrays, an expertise that will benefit the whole of radio astronomy when the time comes to build the huge arrays of the future.Meanwhile, one of SETI’s main missions — finding other worlds like our own — has become much more feasible than it was five decades ago. Very soon, probably within a few years, astronomers will find an Earth-sized planet orbiting another star. The next step will be to characterize it by studying spectroscopic signatures in the light from its atmosphere. Is there a fingerprint for life, in the form of oxygen or methane? How long is its day? What is its weather like? Does it have continents and oceans? For the ‘Earths’ orbiting nearby stars, answers to all of these questions should be within the reach of telescopes planned for the next decade.Still, as momentous as it would be to find such indirect evidence for life elsewhere in the Universe, that would not be the same as finding other thinking creatures like ourselves. That will still require SETI in some form. Will we want to beam a message to these other Earths? That is a debate for another day. But we should at least train the Allen array on these worlds. Earth may decide it does not want to open its mouth, but it would be foolish to cover its ears.

Contributors

Tuesday, September 15, 2009

Հայ - Թուրքական հարցը


Հայաստանի հանրապետութեան քաղաքացինները , Արցախի ժողովուրդը և աշխարհում սփռւած համայն հայութիւնը եռուզեռում է ՝ Հայաստան - Թուրքեայ սահմանի բացման թէժ օրակարգով:
Հարցին թեր կամ դէմ արտայայտւելու տրամատրութիւն չկայ, քանզի անկասկած պակասում է ինձ մօտ տեղեկութիւնների քանակը, որ պիտի հստակ վճռի համար բաւարարի -հանգցնելով զգացմունքայինը:
Այնուամենայնիւ ստորև կուզենայի արտայայտել մի շարք դրւագներ կապակցող հարցին ըստ հետևեալի ՝

1) Հայ - Թուրքական հարցը ուսումնասիրելու համար լուրջ ուսումնասիրութեան կարիք կայ ՝ պատմական, քաղաքական , դիւանագիտական , տնտեսական ոլորտերում: Պարզապէս նմանատիպ խոր գիտութիւնը ձեռք չի գալու մինչ երկու ամիս: Հարցը նրանումն է թէ որքանո՞վ ենք պատրաստ:

2)Հայոց պատմութիւնը ուսումնասիրելով, հարց է ծագում թէ մենք պատմութեան ընթացքում անընդհատ տուժել ենք հարևաններից ու եկողներից ըստ հետևեալի՝ Հիւներից , Պարսիկներից , Հռոմացիներից , Արաբներից , Մոնղոլներից , Ռուսներից և անկասկած Թուրքերից:
Ինչպիսի՞ են լուծւել մեր հարցերը վերում նշւածների հետ:
3)Հայ - Թուրքական հարցի լուծումը ու՞մ իրաւունքն է: Կամ աւելի ստոյգ հարցի որ բաժինը ու՞մ իրաւասութեան սահմաններում է ՝ Հ.Հ. նախագահի , Հ.Հ. ժողովրդի - Հ.Հ. ազգային ժողովի - Սփիւռքում ակտիւ կուսակցութեան - Սփիւռքահայութեան - Արցախի ...
Սոված փորը - Արևմտեան հայաստանը - Ափիւռքի պահանջը - ապահով հայաստանըշԱրցախի հարցը , սրանք իրաւունքներ ստեղծող փաստեր են:
Իհարկը տեսակէտ արտայայտելու իրաւունքը մնում է բոլորին:

3)Հարց, Արդեօ՞ք հայ ժողովուրդը ըմբռնում է պետականութեան գոյութիւն ունենալու իրականութիւնը թէ ոչ:Անկասկած հայ- Թուրքական հարցը 1920-1991 տարբեր է ծաւալւելու 1991 մինչ այսօր:

4)Հայոց Պատմութիւնը հսկայ փաստ է, որ մենք հայերս լաւ դիւանագետներ չենք բացառեալ մի քանի նմուշներ , Տիգրան մեծ , Պապ թագաւոր : Հարց, հիմա Հանրապետականներն ու կոալիցիան լաւ դիւանագետներ ե՞ն:

5)Սա փաստ է որ այժմեան աշխարհը, իր միջ-պետական յարաբերութիւններով շատ աւելի բարդ աշխարհ է: Ինչքանո՞վ ենք վստահ որ մեր կամքի տերն ենք կարող լինելու այս ամէնի մէջ ու այս հաշտութեան ճանապարհը միակ գոյութիւն ունեցող պարտադրւած ճանապարհն չէ:

6)Հայ-Թուրքական հարցը միակ հայ ժողովրդի օրակարգը չէ: Ժողովրդավար ու ազատ հայաստանը- տնտեսական զարգագման հարցը հայաստանում - Հայ ժողովրդի մշակութային հասարակական նկարագրի հարցը թէ Հ.Հ. թէ սփիւռքում - Արտագաղթի հարցը Հ.Հ. որ ուղղակի կապ ունի սոցիալական իրավիճակին - Հայաստանամերձ Սփիւռքի նւազումը - Արցախի հիմնահարցը - Տնտեսական կորոպցիայի և միատիրութեան փարադայմը Հ.Հ.
Լուրջ հարցեր են: Հայ - Թուրքական հարցը չի պիտի դարձնի մեզ կէս ուղղեղով քաղաքացիներ, վերում նշւածներին չտեսնելու պարզ հետևանքով:

7)Հ.Հ. նախագահը ինչքան ժողովրդականութիւն է վայլում, Արդեօ՞ք նա Հ.Հ. ընտրեալն է:
թէ նա աւելի լուրջ ներքին հարցեր ունի:

8)Քաղաքական դաշտում մեր շահերը մեզ ու՞մ գիրկն են ուղղարկում ու արդեօ՞ք ճիշտ ենք հաշւարկել թէ նորից Դաւիթ Բէգի նման մենակ կը մնանք: ԱՄՆ - Եւրոխորհուրդ - Ռուսաստան անգամ Իրանից ո՞ր մէկն է մեզ պիտանի:

9)Հարց ընդիմադիր Հ.Յ.Դ. : Եթէ Թուրք - Հայկական հարցը մի օր փարատւի, արդեօք մի այլ անելիք կունեանա կուսակցութիւնը թէ ո՞չ : Արտաքին Թշնամիները միշտ օգտակար են եղել ներքինում տկար քաղաքական ուժերի:Դեռ Հ.Յ.Դ.ն հայաստանի հանրապետութեան 5% քւեներից աւել չունի: Այնուամենայնիւ որպէս քաղաքական ուժ պիտի լսել Հ.Յ.Դ. խորհուրդները:

10)Եւ վերջապէս 50 տարի անց ու՞ր կանգնած կը լինենք ու ի՞ նչ կը մտածենք այսօրւայ մասին:
Սարգսեանին կամ Նոբել կտան կամ Վասակ կանւանեն ...

Շանթ Բաղրամեան

Ակսել Բակունց / ծննդեան 110 ամեակ


Մի զրույցում, դիմելով հանրահռչակ նկարիչ Մարտիրոս Սարյանին, Ավետիք Իսահակյանն ասել է. «Կոմիտասի երգերի և քո գույների մասին խոսում են որպես բառերով անթարգմանելի հրաշքների մասին։ Բյաց դա այնքան էլ ճիշտ չէ։ Հայաստանում կա մի գրող, որի բառերը զրնգում են կոմիտասյան շնչով և փայլատակում են քո կտավների գույներով։ Դա Ակսել Բակունցն է»
Այս տարի Ակսել Բակունցի ծննդեան 110 ամեակն է:

Ակսել Բակունցի գրականութիւնը որը միայն ընդլայնւեց մի տասամեակում, խոր հետք տողեց, հայ գրականութեան արձակում: Նրա թեմատիկ մօտեցումները, պարզ լեզուն ու իրական մոտիւների տեղադրումը պատմութեան ծալքերում, նրան դասում է մեր գրականութեան փայլուների շարքում: Ակսելի որպէս այլախոհ դատապարտում են 1937 որպէս հակասովետական:Ակսելին գնդակահարում են:

Ստորև ներկայացնում ենք Ալպիական Մանուշակը նւիրւած Չարենցի կնոջ Արփենիկին՝


************


Կաքավաբերդի գլխին տարին բոլոր ամպ է նստում, բերդի ատամնաձև պարիսպները կորչում են սպիտակ ամպերի մեջ, միայն սևին են անում բարձր բուրգերը։ Հեռվից ավերակներ չեն երևում և այնպես է թվում, թե բուրգերի գլխին հսկում կա, գոց են ապարանքի երկաթե դռները, աշտարակի գլխից մեկը ահա ձայն է տալու քարափը բարձրացողին։
Իսկ երբ քամին ցրում է ամպերը, ձորերում հալվում են ամպի ծվենները, պարսպի վրա երևում են մացառներ, աշտարակի խոնարհված գլուխը և կիսով չափ հողի մեջ խրված պարիսպները։ Ո՛չ մի երկաթյա դուռ և ո՛չ մի պահակ աշտարակի գլխին։
Լռություն կա Կաքավաբերդի ավերակներում։ Միայն ձորի մեջ աղմկում է Բասուտա գետը, քերում է ափերը և հղկում հունի կապույտ որձաքարը։ Իր նեղ հունի մեջ գալարվում է Բասուտա գետը, ասես նրա սպիտակ փրփուրի տակ ոռնում են հազար գամփռներ և կրծում քարե շղթաները։
Պարիսպների գլխին բույն են դրել ցինը և անգղը։ Հենց որ բերդի պարիսպների տակ ոտնաձայն է լսվում, նրանք կռնչյունով աղմկում են, թռչում են բներից և ահարկու պտույտներ անում բերդի կատարին։ Ապա բարձրանում է քարե արծիվը, կտուցը կեռ թուր, մագիլները՝ սրածայր նիզակներ, փետուրները որպես պողպատե զրահ։
Կաքավաբերդի բարձունքի միակ ծաղիկը ալպիական մանուշակն է, ցողունը կաքավի ոտքի պես կարմիր, ծաղիկը ծիրանի գույն։ Քարի մոտ է բսնում ալպիական մանուշակը, պարիսպների տակ։ Արևից քարերը տաքանում են, և երբ ամպերը ծածկում են քար ու պարիսպ, մանուշակը թեքվում է, գլուխը հենում քարին։ Ծաղկափոշու մեջ թաթախված գունավոր բզեզին մանուշակը ճոճք է թվում, աշխարհը՝ ծիրանագույն բուրաստան։
Ներքևը, ձորում, Բասուտա գետի մյուս ափին, քարաժայռերի վրա, թառել են մի քանի տներ։ Առավոտյան ծուխ է ելնում երդիկներից, ծուխը ձգվում է կապույտ երիզի նման և հալվում ամպերի մեջ։ Շոգ կեսօրին գյուղում կանչում է աքլորը, աքլորի կանչի հետ պառավ մի շինական հորանջում է տան ստվերում, ձեռնափայտով ավազի վրա նշաններ գծում, նշանների հետ փորփրում գլխով անցածը։
Ե՛վ գյուղում, և՛ բերդի գլխին ժամանակը սահում է դանդաղ, տարիները նույն ծառի միանման տերևներն են։ Դրա համար էլ խառնվում է ծերունու հիշողությունը։ Գետն աղմկում է առաջվա հանգով, նույն քարերն են և նույն քարե արծիվը։
Քանի՜ սերունդ է ապրել Բասուտա գետի մոտ, կարկատած թաղիքները փռել ցեխերի վրա, եղեգնով պատել վրանները, և ամեն գարնան, երբ Կաքավաբերդի լանջին բացվել է ալպիական մանուշակը, այծ ու ոչխարը քշել են բերդի լանջերը, պարկը պանրով լցրել ու ձմեռը կրծել կորեկ հաց և այծի պանիր։
* * *
Արև մի կեսօր Կաքավաբերդի քարափով բարձրանում էին երեք ձիավոր։ Ոչ միայն զգեստից, այլև ձի նստելուց երևում էր, որ առաջին երկու ձիավորը քաղաքի մարդիկ են և չեն տեսել ո՛չ Կաքավաբերդը, ո՛չ նրա քարափը։
Երրորդ ձիավորը նրանց ուղեկցում էր, և մինչդեռ առաջինները պինդ բռնել էին ձիերի բաշից, համարյա թե կռացել՝ հավասարակշիռ մնալու,— վերջին ձիավորը քթի տակ մռմռում էր մի երգ, մելամաղձոտ ու հուսահատ, ինչպես ամայի ձորը, տխուր քարափը և հեռավոր գյուղը։
Բերդի գլխին նստած ամպը վարագույրի պես մեկ ետ էր քաշվում, երևում էին պարիսպները, մեկ ծածկում էր կատարը։ Առաջին ձիավորը աչքը պարիսպներից չէր հեռացնում։ Նրա գլխում բերդի պատմությունն էր, մագաղաթյա մատյաններում գրած խոսքերը իշխանական օրերի մասին, երբ զրահապատ ձիերի սմբակները դոփում էին երկաթյա մուտքի առաջ և ավերից դարձող նրա համհարզները[1] ճոճում էին նիզակները։ Ակնոցի արանքից նրա ուսյալ աչքերը տեսնում էին զրահավորներին, մագաղաթյա մատենագրին՝ եղեգնյա գրչով նրանց գովքը հորինելիս և նա լսում է հնօրյա ձիերի դոփյունը։ Ինչ դժվար էր նրա համար քարափը, որով քարայծի նման մագլցում էին երբեմնի տերերը։
Երբ հասան վրաններին, առաջին ձիավորը շարունակեց ճանապարհը։ Նա փնտրում էր հին ճանապարհը և չէր տեսնում վրանների առաջ, մոխրի մեջ խաղացող կիսամերկ երեխաներին, այծերին, որոնք զարմանքից վեր ու վար էին անում գլուխները։
Ֆետրե[2] գլխարկով երկրորդ ձիավորը Կաքավաբերդի գլխին հնություններ չէր որոնում։ Նրա ամբողջ հարստությունը ծոցի հաստ տետրն էր և սրածայր մատիտը։ Հերիք էր աչքն ընկներ մի դեմքի, տեսներ գեղեցիկ մի անկյուն, մամռապատ մի քար, որպեսզի թղթի վրա մատիտով նկարեր այն, ինչ տեսել էին նրա աչքերը։
Առաջին ձիավորը հնագետ էր, երկրորդը՝ նկարիչ։
Երբ նրանք հասան վրաններին, շները հարձակվեցին ձիավորների վրա։ Շների ձայնին մի քանի հոգի դուրս եկան վրաններից, նայեցին նրանց կողմը։ Մոխրի մեջ խաղացող երեխաները տեսան, թե ինչպես շները հաչելով վազեցին ձիերի վրա։ Երրորդ ձիավորն իզուր էր մտրակով փորձում շներին հեռացնել։ Շները հաչելով մինչև բերդի պարիսպները ուղեկից եղան ձիավորներին, հետո իրար հետ խաղալով վերադարձան։
Կաքավաբերդի քարերն ասես կենդանացել ու խոսում էին հնագետի հետ։ Նա մոտենում էր այս ու այն քարին, կռանում, նայում, չափում, ինչ-որ գրում, ոտքով փորում հողի փլվածքը, բաց անում հողի տակ թաղված տաշած քարի ծայրը։ Նա բարձրացավ պարսպի վրա, գլուխը դուրս հանեց բուրգի դիտարանից և բարձր կանչեց, երբ բուրգի անկյունում, քարի վրա, տեսավ փորագիր խոսքեր։
Երրորդ ձիավորը,– որ ձիերի սանձերն արձակել ու պարսպի մոտ նստած ծխում էր – հնագետի կանչից վեր թռավ։ Նրան թվաց, թե օձը խայթեց ակնոցավոր մարդուն։
Ֆետրե գլխարկով մարդը նկարեց պարիսպների փլվածքը, սրածայր բուրգը և պատերի հետքերը։ Բերդի մուտքը նկարելիս, մատիտը մի պահ ձեռքին մնաց, որովհետև նրա ոտնաձայնից մի անգղ կռնչյունով թռավ բնից, պտույտներ արեց բերդի գլխին։ Նրա ձայնին մյուսներն էլ հավաքվեցին։
Ձիերը, անգղների կռնչոցից վախեցած, խլշեցին ականջները, իրար մոտեցան։ Եվ երբ հնագետը բուրգի ծայրից կանչեց, թե ինքը գտել է Բակուր իշխանի դամբանը, նկարիչը չհասկացավ նրա խոսքը։ Աչքն անգղների պտույտի հետ էին, նրանց թևերի հզոր շարժումի, կեռ ու արնագույն կտուցների հետ։ Ի՜նչ ահեղ թափ կար նրանց պտույտում։ Մի պահ մատիտը ձեռքին մնաց և չնկատեց, թե ինչպես գլխարկը սահեց և ընկավ քարի վրա։
Վրաններից մի մարդ, մանգաղը գոտու մեջ խրած, գլուխը փաթաթած կեղտոտ թաշկինակով, մահակին հենվելով բարձրացավ բերդի քարափով և մոտեցավ ձիերի մոտ նստած պահակին։ Մարդը տեսավ ակնոցավորին մի քար տեղահան անելիս։ Եվ երբ պահակին հարցրեց, թե ովքե՞ր են եկվորները, ի՞նչ են փնտրում բերդի ավերակներում, պահակը նախ հանկարծակիի եկավ և պատասխանեց, որ գրքերում գրած է, թե Կաքավաբերդի գլխին կարասի մեջ թաղված են ոսկե գանձեր։
Հնձվորը միտք արեց, ուսը քորեց և դարձավ դեպի ձորը՝ հնձելու կորեկի արտը։ Ու գնում էր ինքն իրեն խոսելով։ Ի՜նչ կլիներ, եթե ինքը գտներ գանձը։ Քանի անգամ է նա նստել հենց այն քարի վրա, որ տեղահան արեց ակնոցավորը։ Եթե իմանար, ապա գանձերը կլինեին նրա արխալուղի գրպանում։ Քանի՜ կով կառներ...
Միտք էր անում հնձվորը, երբ նկատեց, որ կորեկի արտի կողքին է։ Նա չուխան շպրտեց, չուխայի հետ էլ ավելորդ մտքերը, մանգաղով զարկեց մի կապ կորեկ ու կտրեց։
Բերդի քարերի մոտ բուսել էր ալպիական մանուշակ, ծաղիկը՝ ծիրանի գույն։ Հնագետը չէր տեսնում ո՛չ մանուշակ, ո՛չ խոտ։ Նրա կոշիկները կրնկակոխ էին անում խոտ ու ծաղիկ։
Աշխարհը նրա համար ընդարձակ թանգարան էր, ուր չկար ոչինչ կենդանի և ոչ մի բզեզ։ Նա պոկոտում էր քարերին փաթաթված բաղեղը, փայտի ծայրով արմատախիլ անում քարի ճեղքում բուսած մանուշակը, ձեռքով քարը շոյում և սրբում գրերի հողը։
Ֆետրե գլխարկով մարդը երբ նկարեց այն ամենը, ինչ հարկավոր էր հնագետին, տետրի նոր էջի վրա նկարեց և պարսպի մի մասը, ատամնաձև քարերի արանքում, քարե արծվի բույնը, պարսպի ոտների տակ՝ ալպիական մանուշակներ։
* * *
Կեսօրից անց նրանք բերդից իջան։ Հնագետը մի անգամ էլ պտույտ արեց բերդի չորս կողմը, տետրում մի բան նշանակեց և ապա արագ քայլերով հասավ ձիերին։
Այս անգամ ամենից առաջ գնում էր երրորդ ձիավորը։ Եթե հնագետի գլխում Բակուր իշխանն էր և մատենագրի մագաղաթը, նկարիչը հիշում էր մանուշակները, և լսում Բասուտա գետի խուլ աղմուկը,— երրորդ ձիավորի աչքի առաջ թարմ լավաշներ էին, պանիր ու մածուն։
Նա հենց առաջին վրանի մոտ ձիերն արձակեց, սանձով կապեց ձիերի ոտքը ու ներս մտավ վրանի նեղլիկ դռնից։ Քաղցած ձիերն ագահությամբ մռութները կախեցին թարմ կանաչի վրա։
Վրանի մուտքի առաջ, օջախի կողքին, մի փոքրիկ տղա մոխրի մեջ սունկ էր խորովում։ Անծանոթ մարդկանց ներս գալը նրան զարմացրեց, չիմացավ սունկը թողնի կրակի վրա՞, վազի մոր հետևի՞ց, թե՞ սունկն էլ հետը տանի։ Երբ վրանի մոտ նա լսեց մոր բոբիկ ոտքերի ձայնը, զգեստի խշշոցը, տղան սիրտ առավ, խորոված մի սունկ հանեց մոխրից և դրեց օջախի քարին։
Մայրը ներս մտավ, գլխի շորը մի քիչ իջեցրեց աչքերի վրա, մոտեցավ և վրանի անկյունում դարսած ծալքից երկու բարձ մեկնեց հյուրերին։
Երրորդ ձիավորը հնագետի պայուսակից կոնսերվ հանեց։
— Մենք սոված ենք, քույրիկ։ Թե մածուն ունես, տո՛ւր, համ էլ թեյ գցիր։ Շաքար ունենք...— ասավ նա։
Կինը մոտեցավ օջախին, տղայի սունկերը դեն դրեց, կռացավ ու փչեց մխացող աթարներին։ Նրա գլխի շորը ետ ընկավ, ֆետրե գլխարկով մարդը տեսավ կնոջ սպիտակ ճակատը, սև մազերը և նույնքան սև աչքերը։
Նրա հայացքը սևեռած մնաց մխացող օջախին, մոխրի մոտ չոքած կնոջը։ Ո՞րտեղ էր տեսել նա նման մի դեմք, բարձր, սպիտակ ճակատ և մուգ մանիշակագույն աչքեր։ Երբ կինը վեր կացավ, եռոտանի կասկարան[3] բերեց օջախի վրա դնելու, հանեց ծխից սևացած թեյամանը, նկարիչը շատ մոտ տեսավ նրա աչքերը և մոխրի փոշին ունքերի վրա, մազերի վրա։
Ինչքա՜ն շատ ժամանակ էր անցել այն օրից։ Եվ մի՞թե հնարավոր է այդքան նման երկու դեմք, նույնիսկ նույն շրթունքները։ Կաքավաբերդի կնոջ դեմքն արևը մի քիչ այրել էր։ Բայց աչքերի ձևը նույնն էր, ինչ որ մյուս կնոջ, որ դարձյալ բարակ մեջքով էր և բարձրահասակ։
Կինը թեյի պատրաստություն էր տեսնում, անխոս և արագ շարժումներով։ Ամեն անգամ, երբ նա կռանում էր, բարձրանում կամ բոբիկ ոտքերով քայլում էր խսիրի վրա, զրնգում էին նրա թևերի արծաթագույն սուրմաները[4], փոքրիկ զանգակների ձայն հանում։ Խշշում էր նրա զգեստը, որի փեշերը իջնում էին մինչև մերկ ներբանները։
Այն կինն էլ ուներ խշխշան շորեր, հագնում էր գորշ գույնի վերարկու, սև թավիշե գլխարկ, որի երկար քորոցը նարնջագույն գլուխ ուներ։ Հեռու էր, շատ հեռու։ Գուցե Բասուտա գետը ուրիշ գետի հետ խառնվելով հասնում է այն ծովին, որի ափին, ավազի վրա, մի օր նստել էին՝ կինը և նկարիչը։
Պահակը բաց արեց կոնսերվի երկրորդ տուփը։ Հնագետը սփռոցից ու պղնձե ամաններից գլուխը չէր բարձրացնում։ Տղան սունկը կերավ և աչքերը սևեռեց կոնսերվի փայլուն տուփին, սպասելով, որ դատարկեն։ Մարդը տեսավ նրա հայացքը և կոնսերվի տուփը մեկնեց տղային։
Տղան տուփը թափահարեց, վրանի առաջ պառկած շունը կուլ տվավ մսի կտորները և լիզեց քիմքերը։ Ապա դատարկ տուփը ձեռքին նա վազեց երեխաների մոտ, նրանց ցույց տալու սպիտակ թիթեղյա տուփը, որ չտեսած նորություն էր այդ քարափների վրա։
Կինը նստել էր օջախի առաջ, հաճախ բարձրացնում էր թեյամանի կափարիչը և նայում տաքացող ջրին։ Նա խառնում էր կրակը, աթարներն իրար մոտ քաշում և երբ ծուխն ամպի պես բարձրանում էր ու դուրս գալիս վրանի եղեգնյա պատերի արանքով, կինը, աչքերը մուխից պահելու համար, ձեռքը բռնում էր ճակատին։
Ֆետրե գլխարկով մարդուն օջախի մոտ նստած կինը, որի երկար զգեստի տակ պարզ երևում էին նրա ծնկները, թվում էր քրմուհի՝ եռոտանու առաջ ծխի շարժումները գուշակող։
Այն կինը երբեք բոբիկ ոտքերով չի՛ քայլել, չի՛ նստել մխացող աթարի առաջ։ Առավոտյան ծովը բրոնզե հալոցքի պես տարուբեր էր լինում և լիզում ափերի կրաքարը։ Ծովափին սև թավիշե գլխարկով կինը հովանոցի ծայրով ավազի վրա նշաններ էր անում և ավերում։ Իսկ ինքը ջարդում էր ձեռքի չոր ճյուղը, մանրիկ փշուրներ անում, և երբ ալիքները կաթիլներ էին ցողում նրանց ոտքերին ու ետ վազում, ալիքներն իրենց հետ տանում էին չոր ճյուղերի փշուրները։ Այն կինը ծովափին խոստումի բառեր ասաց, աշխարհը թվաց լայնարձակ մի ծով, և սիրտը ձուլվեց ծովի հետ։
Հետո ուրիշ օրեր եկան։ Այնքան պատահական եղավ ճամփաբաժանը և այնպես պարզ։ Մտքի մեջ մնացին մի զույգ մանիշակագույն աչքեր, գորշ գույնի վերարկու և հովանոցի ծայրը, որով կինը ավազի վրա խոստումներ էր գրում և ավերում։
Թեյամանի մեջ ջուրը եռաց, կափարիչը ձայն հանեց։ Կինը կողովից հանեց պնակները և ծաղկավոր բաժակները շարեց սփռոցի վրա։ Երբ նա կռացավ սփռոցի վրա, թիկունքից ծամը թեքվեց, կախվեց ուսն ի վար։ Ծովափի կինը կարճ խուզած մազեր ուներ և սպիտակ պարանոց, որի բարակ մորթու տակ երևում էին կապույտ երակները։ Տղան դատարկ տուփը ձեռքին ներս վազեց։ Վրանի դռնից մի խումբ մանուկներ զարմանքով նայում էին խսրի վրա նստած հյուրերին։ Որքան մեծ եղավ տղայի ուրախությունը, երբ նա ստացավ երկրորդ տուփը։ Այս անգամ նա դուրս չվազեց, այլ նստեց խսիրի վրա, մայրը նրա համար ևս թեյ լցրեց, իսկ ֆետրե գլխարկով մարդը շաքարի մի մեծ կտոր գցեց տղայի բաժակը։
Տղան զարմացավ և երբ շաքարից պղպջակներ բարձրացան թեյի երեսը, նա մատը կոխեց բաժակի մեջ՝ շաքարը բերանը տանելու։ Թեկուզ տաք թեյը վառեց մատը, բայց ծպտուն չհանեց։ Այնքան համեղ էր կիսահալ շաքարը։ Հնագետը քթի տակ ծիծաղեց, ինչ-որ բան հիշեց մարդու նախնական օրերից։ Կինը նորից ջուր լցրեց թեյամանի մեջ և ուրախ ժպտաց երեխայի չարաճճի արարքի վրա։
Ֆետրե գլխարկով մարդը տեսավ այդ ժպիտը, ինչքա՜ն ծանոթ էր... Երևի նույն դեմք ունեցող մարդիկ նույն կերպ են ժպտում։ Կնոջ վերին շրթունքը աննկատ դողդողաց, ժպիտից շրթունքները կարմրեցին, որպես արնագույն մեխակի թերթեր, ժպիտից աչքերը փայլեցին։
Հանկարծ նա ծոցից հանեց տետրը, թերթեց քարերի և քանդակների նկարներ, թերթեց և քարե արծվի բույնը պարսպի գլխին ու սպիտակ թղթի վրա մատիտի արագ շարժումով նկարեց կնոջը՝ օջախի մոտ նստած, աչքերը օջախի քարին։ Ծանոթ էին դիմագծերը, միտքն այնքան էր աշխատել նրա վրա տարիներ առաջ։ Փակ աչքերով էլ նա տեսնում էր կնոջ պրոֆիլը։
Միայն տղան տեսավ մոր նկարն սպիտակ թղթի վրա։ Նրան այնպես թվաց, թե ֆետրե գլխարկով մարդու սպիտակ թղթերը արտացոլում են ամեն ինչ, ինչպես աղբյուրի վճիտ ջուրը։
Քիչ հետո ձիերը վրանի առաջ էին։ Երրորդ ձիավորը ձիերի գլխին հագցնում էր սանձերը, պնդացնում թամբի կաշվե կապերը։ Եվ երբ պայուսակը կապեց թամբին, մոտեցավ մնաս բարով ասելու օջախի մոտ նստած կնոջը։ Կինը տեղից վեր կացավ, գլխի շորն արագ իջեցրեց ճակատին և մատների ծայրով բռնեց երրորդ ձիավորի մեկնած ձեռքը։ Մյուսներն էլ հետևեցին նրա օրինակին։ Այս անգամ կինը ձեռքը կրծքին սեղմեց և խոնարհեց գլուխը։ Ֆետրե գլխարկով մարդը տղային տվեց արծաթ դրամ ու շոյեց նրա մազերը։
Ձիերն իջնում էին Կաքավաբերդի քարափով դեպի Բասուտա ձորը։ Ձիերի սանձից բռնած իջնում էին երեք հոգի, որոնցից ամեն մեկը մտքերի մեջ հյուսում էր իր նախշը։ Ճանապարհի երկու եզրին բուսել էին ալպիական մանուշակներ։ Ֆետրե գլխարկով մարդը կռացավ, պոկեց մեկը և դրեց տետրի այն թերթի արանքը, որի վրա նկարված էր եռոտանին և այն բարակիրան կինը։
Ձիերի սմբակի տակից քարեր էին թռչում, քարերն աղմուկով գլորվում էին ձորը։ Ծով կար նրա մտքում և այդ ծովը ափ էր շպրտում մերթ սև թավիշե գլխարկով մի գլուխ, մազերը կարճ կտրած, մերթ երկարազգեստ մի կնոջ, թիկունքին երկար ծամեր, մերթ քարե քանդակներ, կիսավեր պարիսպներ, նրանց հիմքի մոտ ալպիական ծիրանագույն մանուշակներ...
* * *
Իրիկնացավ։
Նույն ճանապարհով վրանների կողմն էր բարձրանում մի մարդ, գոտկում՝ պողպատե փայլուն մանգաղը։ Բեզարած էր մարդը, ամբողջ օրը հնձել էր կարճ ցողունով կորեկ և մեջքը ցավում էր։ Դրա համար էլ դանդաղ էր բարձրանում, մահակը դեմ տալիս քարին, երբեմն կանգնում շունչ առնելու։ Երբ կանգ էր առնում, նրա կորացած ծնկները դողում էին։
Հնձվորը ցերեկվա մարդն էր, որին երրորդ ձիավորը պատմել էր բերդի գանձերի մասին։ Իր արտից նա տեսավ ձիավորներին և նրան թվաց, թե ձիու թամբին կապած պայուսակներում հենց այն գանձերն են, որ հարյուր տարիներ մնացել են քարի տակ, որի վրա ինքը շարունակ նստել է, երբ բերդի ավերակներում պահում էր այծ ու ոչխար։ Այդ մի՞տքն էր նրան զայրացրել, թե՞ հոգնությունը,— մարդը մռայլ էր, որպես իրիկնապահին անտառում որսի դուրս եկող սոված արջը։
Նա հասավ առաջին վրանին, ոտքով զարկեց շանը, որ պոչը շարժելով առաջ էր վազել տիրոջը դիմավորելու, ապա գոտուց մանգաղը հանեց, շպրտեց մի անկյուն, փայտը դրեց օջախի մոտ և լուռ նստեց խսիրի վրա։
Օջախը մխում էր։ Թեյամանում եռում էր տաք թեյը։ Ծալքատեղում՝ բարձի վրա, երկու կտոր շաքար կար։ Հնձվորը դեռ տրեխները չէր հանել և գուլպաներից թափ չէր տվել կորեկի փնջերը, երբ սուրմաների զնգոցով, երկար զգեստի ծալքերն իրար քսելով, ներս մտավ նրա կինը, կնոջ փեշից կախված տղան՝ կոնսերվի երկու դատարկ տուփ ձեռքին։
Տղան դեպի հայրը վազեց, տուփերը ցույց տալու։ Հայրը հասկացավ, որ ձիավորները նստել են իր խսիրի վրա։ Տղան ցույց տվեց և արծաթ դրամը, որ տվել էր նրան մի բարի քեռի։
Հայրը ոտքով դեն հրեց որդուն էլ, դատարկ տուփերն էլ։
Գլորվեցին տուփերը, տղան էլ գլորվեց։ Ապա տղան ցատկեց և վազեց տուփերի հետևից։ Երկու տուփը ձեռքին նա փաթաթվեց մոր փեշերին և սկսեց լալ։ Հայրը ձայնը մեղմացրեց, տղային կանչեց, խնդրեց նրա արծաթ դրամը։ Տղան արցունքների միջից ժպտալով մոտեցավ հորը, դրամը բռի մեջ։ Ապա նա պատմեց, թե հյուրի ծոցում կար մի փայլուն իր, մեջը սպիտակ թերթեր։ Արծաթ տվող մարդը մոր պատկերը հանեց թերթի վրա և դրեց ծոցը։
Խանդը կայծակի պես փայլատակեց մռայլ հնձվորի սրտում։ Աչքերը լայնացան, նա գունատվեց։ Մայրը նայեց տղային, հրդեհվեց դեմքը, հայրը տեսավ կնոջ դեմքի կարմիրը։ Այդ ամենը կատարվեց մի վայրկյանում։ Հաջորդ վայրկյանին մարդը գազազած արջի նման ոստյուն արեց, նրա մազոտ ձեռքերը սեղմեցին ծանր մահակը և մահակն անասելի թափով իջավ կնոջ թիկունքին։
Սուրմաները զրնգացին, ցնցվեցին կնոջ երկար ծամերը։ Եռոտանու վրա դրած թեյամանը թեքվեց։ Մահակի ջարդված ծայրը թռավ ծալքի վրա։ Կինը աղաղակ չհանեց, այլ ցավից գալարվեց։ Նա ձեռքը թիկունքին տարավ, ապա դուրս եկավ վրանի դռանը անձայն հեկեկալու։
Տղան դատարկ տուփերը ձեռքին հետևեց նրան և պահվեց մոր փեշի տակ։ Մարդը մի քիչ էլ դժգոհեց, ապա կերավ կորեկ հացը և փափախը գլխի տակ, մեկնվեց խսիրի վրա։
Հետո Կաքավաբերդի գլխին լռություն իջավ։ Օջախներում հանգավ կրակը, եղավ խավար գիշեր։ Գազանների ահից շները կուչ եկան վրանների առաջ։ Ոչխարը պառկեց կանաչի վրա։ Խսիրի վրա մեկնվեց և կինը, թաղիքի տակ ծածկելով տղային։
Կաքավաբերդի գլխից ամպը խխունջի պես սողաց դեպի վրանները, խոնավություն կաթեց քարերի վրա, մամուռների վրա և մակաղած ոչխարների բրդի վրա նստեց գիշերային խոնավությունը։ Ցող կաթեց ալպիական մանուշակի ծաղկաթերթերի վրա։
Բուրմունքից արբեցած մի բզեզ քնել էր առէջքների մեջ և նրան այնպես էր թվում, թե աշխարհը հոտավետ բուրաստան է, ալպիական մանուշակ...
1925-1927

համհարզ― թիկնապահ, նիզակակիր
ֆետր― նուրբ թաղիք, որից գլխարկներ են պատրաստում
կասկարա― երկաթե եռոտանի կրակարան
սուրմա― արծաթե փոքրիկ դրամներ, որոնք կարվում էին հագուստի թևքերի վրա

50 anniversary of Tin Drum

Pic:From film of Tin drum adopted by Grass's novel
To mark the 50th anniversary of the publication of Günter Grass’s debut novel Die Blechtrommel (i.e. The Tin Drum), the Günter Grass Museum in the North-German town of Lübeck is presenting photos, illustrations, manuscripts and drafts that document the creation and reception of the work over the years. The exhibition opens on 13 September 2009 with a ceremony in Lübeck Theatre at which Mario Adorf and Günter Grass will read from the novel. When Grass was awarded the Nobel Prize in Literature in 1999, the committee paid tribute to The Tin Drum as the “rebirth of the German novel”.
Tin drum is the story around the life of Oskar Matzerath, as narrated by himself when confined in a mental hospital during the years 1952-1954. Born (in 1924 in the Free City of Danzig, now Gdansk, Poland) with an adult's capacity for thought and perception, he decides never to grow up when he hears his father declare that he would become a grocer.
Gunter Grass,Tin drum is a German masterpiece revealing the hidden miseries of world war II and one of important literary works which tries to re express the relation of art and war.


Shant Baghramian

Monday, September 14, 2009

September 11- a new era


September 11- 2001 was a turning point in the modern history of mankind.
In the type of this turning point, it can be compared to August 6-1945 , the Hiroshima and Nagasaki event. Something was changed in the modern history of mankind.
Atomic bomb explosion of Hiroshima put an end to the era of hot war and the cold war begins.
Now it can be asserted that September 11, put an end to the cold war and hot war begin again/Afghanistan- Iraq and war with terrorism.

Umberto Eco in the book, Turning back the clocks, /Suggested book of Papier /talk about hot wars and all circumstances in which the world is in it.
September 11 is the beginning of a neowar in which the boundary of enemy and friend is not really clear. The world in 21 century because of globalization, immigrations ,political and social situations and ... has another face and consequently the wars are not in the type of classical way, like the centuries before , even in world war II.
The new era, after September 11, is confronted with many problems, the war of civilizations seems to be a new version of crusades and fundamentalism, terrorism is the really treats of world peace, any plausible end to the start of this type of wars bring disaster to human kind as Eco asserted in the essay.
Anyhow we should watch are walks to keep everything goes smooth.Wars are bad, peace too much far.

Shant Baghramian

Sunday, September 13, 2009

Կայացավ Իրանահայ մամուլի խորհրդակցական անդրանիկ հանդիպումը




Յոյս երկշաբաթերթի եւ Իրանահայեր լրատւական ցանցի նախաձեռնութեամբ Ուրբաթ Սեպտեմբերի 11-ին կայացավ Իրանահայ մամուլի խորհրդակցական հանդիպումը։Անդրանիկ հանդիպմանը մասնակցեցին ներկայացուցիչներ Արաքս շաբաթաթերթից, Լույս և Հույս ամսագրերից և Իրանահայեր Լրատու ցանցից, ներկա էին նաև անձնական բլոգներ ունեցող Շանթ Բաղրամեանը (papierdeliberte.blogspot.com), Արթին Առաքելեանը (http://artinarakelian.blogspot.com/) և Մասիս Մատթէոսյանը (http://www.armenia-iran.blogfa.com/)։Ներկաները մտքեր փոխանակեցին համայնքին և մասնավորապես համայնքում աշխատող լրատվամիջոցներին հուզող մի շարք թեմաների շուրջ և պայմանավորվեցին շարունակել խորհրդակցական հանդիպումները պարբերաբար։Այս անդրանիկ հանդիպմանը որպես արդյունք հանդիպման մասնակիցները հանդես են եկել համայնքի իշխանության , պատգամավորական ժողովին ու թեմական խորհրդին ուղղված դիմումով որի ամբողջական տեքստ ը կտեղադրվի նաև մեր կայքէջում հառաջիկա օրերին։

Tuesday, September 8, 2009

Distant Relations by Orhan Pamuk

The contributors of Papier de liberte decided to post short stories once for a while.Short stories are one of our major favorite literary forms, for the first time we chose a short story from Nobel Laurent Turkish writer Orhan Pamuk .
Distant Relations

The series of events and coincidences that would change my entire life began on April 27, 1975, when Sibel happened to spot a purse designed by the famous Jenny Colon in a shopwindow as we were walking along Valikonagi Avenue, enjoying the cool spring evening. Our formal engagement was not far off; we were tipsy and in high spirits. We’d just been to Fuaye, a posh new restaurant in Nisantasi; over dinner with my parents, we’d discussed at length the preparations for the engagement party, which was scheduled for the middle of June, so that Nurcihan, Sibel’s friend since her days at the Lycée Notre Dame de Sion, in Paris, could come from France to attend. Sibel had long ago arranged for her engagement dress to be made by Silky Ismet, who was then the most expensive and sought-after dressmaker in Istanbul, and that evening Sibel and my mother discussed how they might sew on the pearls that my mother had given her for the dress. It was my future father-in-law’s express wish that his only daughter’s engagement party be as extravagant as a wedding, and my mother was delighted to help fulfill that wish as best she could. As for my father, he was charmed enough by the prospect of a daughter-in-law who had “studied at the Sorbonne,” as was said in those days among the Istanbul bourgeoisie of any girl who had gone to Paris for any kind of education.
It was as I was walking Sibel home that evening, my arm wrapped lovingly around her sturdy shoulders, and thinking with pride how happy and lucky I was, that she said, “Oh, what a beautiful bag!” Though my mind was clouded by the wine I’d drunk at dinner, I took note of the purse and the name of the shop, and the next day I went back. In fact, I had never been one of those suave, chivalrous playboys who are always looking for the slightest excuse to buy women presents or send them flowers, though perhaps I longed to be. In those days, bored Westernized housewives in the affluent neighborhoods of Sisli, Nisantasi, and Bebek did not open “art galleries,” as they did later, but ran boutiques, stocking them with trinkets and entire ensembles smuggled in their luggage from Paris and Milan or with copies of “the latest” dresses featured in imported magazines like Elle and Vogue, and selling these goods at ridiculously inflated prices to other rich housewives who were as bored as they were.
The proprietress of the Sanzelize (its name a transliteration of the legendary Parisian avenue), Senay Hanim, was a very distant relation on my mother’s side, but she wasn’t there when I walked into the boutique at around twelve and the small bronze double-knobbed camel bell jingled two notes that can still make my heart pound. It was a warm day, but inside the shop it was cool and dark. At first I thought that there was no one there, my eyes still adjusting to the gloom after the noonday sunlight. Then I felt my heart rise into my throat, with the force of an immense wave about to crash against the shore. “I’d like to buy the handbag on the mannequin in the window,” I managed to say, staggered by the sight of her.
“Do you mean the cream-colored Jenny Colon?”
When we came eye to eye, I immediately remembered her.
“The handbag on the mannequin in the window,” I repeated dreamily.
“Oh, right,” she said and walked over to the window. In a flash she had slipped off one of her high-heeled yellow pumps, extending her bare foot, whose nails she’d carefully painted red, onto the floor of the display area, and stretching her arm toward the mannequin. My eyes travelled from her empty shoe over her long bare legs. It wasn’t even May yet, and they were already tanned.
Their length made her lacy yellow skirt seem even shorter. Hooking the bag, she returned to the counter and, with slender, dexterous fingers, removed the balls of crumpled tissue paper, showing me the inside of the zippered pocket, the two smaller pockets (both empty), and also a secret compartment, from which she produced a card inscribed “Jenny Colon,” her whole demeanor suggesting mystery and seriousness, as if she were showing me something very personal.
“Hello, Füsun,” I said. “You’re all grown up! Perhaps you don’t recognize me.”
“Of course, Kemal, sir, I recognized you right away, but when I saw that you did not recognize me I thought it would be better not to disturb you.”
There was a silence. I looked again at one of the pockets she had pointed to inside the bag. Her beauty, or her skirt, which was in fact too short, or something else altogether, had unsettled me, and I couldn’t act naturally.
“Well . . . what are you up to these days?”
“I’m studying for my university entrance exams. And I come here every day, too. Here in the shop, I’m meeting lots of new people.”
“That’s wonderful. So, tell me, how much is this handbag?”
Furrowing her brow, she peered at the handwritten price tag on the bottom: “One thousand five hundred liras.” (At the time, this would have been six months’ pay for a junior civil servant.) “But I am sure Senay Hanim would want to offer you a special price. She’s gone home for lunch and must be napping now, so I can’t phone her. But if you could come by this evening . . .”
“It’s not important,” I said, and, taking out my wallet—a clumsy gesture that, later, Füsun often mimicked—I counted out the damp bills. Füsun wrapped the purse in paper, carefully but with evident inexperience, and then put it into a plastic bag. Throughout this process she knew that I was admiring her honey-hued arms and her quick, elegant gestures. When she politely handed me the shopping bag, I thanked her. “Please give my regards to Aunt Nesibe and your father,” I said, having failed to remember his name in time. Then, for a moment, I paused: my ghost had left my body and was now, in some corner of Heaven, embracing Füsun and kissing her. I made quickly for the door. The bell jingled, and I heard a canary warbling. I went out into the street, glad to feel the heat. I was pleased with my purchase; I loved Sibel very much. I decided to forget this shop, and Füsun.
Nevertheless, at dinner that evening I mentioned to my mother that I had run into our distant relation Füsun while buying a handbag for Sibel.
“Oh, yes, Nesibe’s daughter is working in that shop of Senay’s, and what a shame it is!” my mother said. “They don’t even visit us for the holidays anymore. That beauty contest put them in such an awkward spot. I walk past the shop every day, but I can’t even bring myself to go inside and say hello to the poor girl—nor, in fact, does it even cross my mind. But when she was little, you know, I was very fond of her. When Nesibe came to sew, she’d come, too, sometimes. I’d get your toys out of the cupboard and, while her mother sewed, she’d play with them quietly. Nesibe’s mother, Aunt Mihriver, may she rest in peace—she was such a wonderful person, too.”
“Exactly how are we related?”
Because my father was watching television and paying us no mind, my mother launched into an elaborate story about her father, who was born the same year as Atatürk and, just like the founder of the Republic, attended Semsi Efendi School. It seems that long before my grandfather, Ethem Kemal, married my grandmother he had made a very hasty first marriage, at the age of twenty-three, to Füsun’s great-grandmother, who was of Bosnian extraction, and who died in the Balkan wars, during the evacuation of Edirne. Though the unfortunate woman had not given Ethem Kemal children, she had already had a daughter, named Mihriver, by a poor sheikh, whom she’d married when she was “still a child.” So Aunt Mihriver (Füsun’s grandmother, who had been brought up by a very odd assortment of people) and her daughter, Nesibe Hanim (Füsun’s mother), were not, strictly speaking, relatives; they were more like in-laws, and though my mother had always emphasized this she had still directed us to call the women from this far branch of the family “Aunt.” During their last holiday visit, my mother had given these impoverished relations (who lived in the backstreets of Tesvikiye) an unusually chilly reception that had led to hurt feelings, because, two years earlier, Aunt Nesibe, without saying a word, had allowed her sixteen-year-old daughter, then a student at Nisantasi Lycée for Girls, to enter a beauty contest. My mother, on subsequently learning that Aunt Nesibe had in fact encouraged her daughter, even taking pride in this stunt, which should have caused her to feel only shame, had hardened her heart against Aunt Nesibe, whom she had once so loved and protected.
For her part, Aunt Nesibe had always esteemed my mother, who was twenty years older and had been supportive of her when she was a young woman going from house to house in Istanbul’s most affluent neighborhoods, in search of work as a seamstress.
“They were desperately poor,” my mother said. And, lest she exaggerate, she added, “Though they were hardly the only ones, my son—all of Turkey was poor in those days.” My mother had recommended Aunt Nesibe to all her friends, and once a year (sometimes twice) she herself would call her to our house to sew a dress for some party or wedding.
Because these sewing visits almost always took place during school hours, I didn’t see her much. But in 1957, at the end of August, my mother, urgently needing a dress for a wedding, had called Nesibe to our summer home, in Suadiye. Retiring to the back room on the second floor, overlooking the sea, she and Nesibe set themselves up next to the window, from which, peering between the fronds of the palm trees, they might see the rowboats and motorboats and the boys jumping off the pier. When Nesibe had unpacked her sewing box, whose lid was adorned with a view of Istanbul, they sat surrounded by her scissors, pins, measuring tape, thimbles, and swatches of lace and other material, complaining of the heat, the mosquitoes, and the strain of sewing under such pressure, joking like sisters, and staying up half the night to slave away on my mother’s Singer sewing machine. I remember Bekri, the cook, bringing one glass of lemonade after another into that room (the hot air thick with the dust of velvet), because Nesibe, who was twenty and pregnant, was prone to cravings; when we all sat down to lunch, my mother would tell Bekri, half joking, “Whatever a pregnant woman desires, you must let her have, or else the child will turn out ugly!” And, with that in mind, I remember looking at Nesibe’s small bump with a certain interest. That must have been my first awareness of Füsun’s existence, though no one knew yet whether she was a girl or a boy.


“Nesibe didn’t even inform her husband—she just lied about her daughter’s age and entered her in that beauty contest,” my mother said, fuming at the thought. “Thank God, she didn’t win, so they were spared that public disgrace. If the school authorities had got wind of it, they would have expelled the girl. . . . She must have finished lycée by now. I don’t expect that she’ll be doing any further studies, but I’m not up to date, since they don’t come to visit on holidays anymore. . . . Can there be anyone in this country who doesn’t know what kind of girl, what kind of woman, enters a beauty contest? How did she behave with you?”
This was my mother’s way of suggesting that Füsun had begun to sleep with men. I’d heard the same from my Nisantasi playboy friends when Füsun appeared in a photograph with the other finalists in the newspaper Milliyet, but as I’d found the whole thing embarrassing I tried to show no interest. After we both fell silent, my mother wagged her finger at me ominously and said, “Be careful! You’re about to become engaged to a very special, very charming, very lovely girl! Why don’t you show me this purse you’ve bought her. Mümtaz!”—she was calling my father—“Look! Kemal’s bought Sibel a purse!”
“Really?” my father said, his contented expression suggesting that he had seen and approved of the bag as a sign of how happy his son and his son’s sweetheart were, though not once did he take his eyes off the screen.
Once I’d graduated from business school in America and completed my military service, my father demanded that I follow in my brother’s footsteps and become a manager in his business, which was growing by leaps and bounds, and so when I was still very young he appointed me the general manager of Satsat, his distribution-and-export firm. Satsat had an inflated operating budget and made hefty profits, thanks not to me but to various accounting tricks by which profits from my father’s other factories and businesses were funnelled into Satsat (which could be translated into English as “Sellsell”). I spent my days mastering the finer points of the business from worn-out accountants, twenty or thirty years my senior, and large-breasted lady clerks as old as my mother; mindful that I would not have been in charge if I weren’t the owner’s son, I tried to show some humility.
At quitting time, while buses and streetcars as old as Satsat’s clerks rumbled down the avenue, shaking the building to its foundations, Sibel, my intended, would come to visit, and we would make love in my office. Despite her modern outlook and the feminist notions she had brought back from Europe, Sibel’s ideas about secretaries were no different from my mother’s. “Let’s not make love here. It makes me feel like a secretary!” she’d say sometimes. But, as we proceeded to the leather sofa in the office, the real reason for her reserve—that Turkish girls, in those days, were afraid of sex before marriage—became obvious.Little by little, sophisticated girls from wealthy Westernized families who had spent time in Europe were beginning to break this taboo and sleep with their boyfriends before marriage. Sibel, who occasionally boasted of being one of those “brave” girls, had first slept with me eleven months earlier. But, by this point, she felt that the arrangement had gone on long enough and it was about time we married. I do not want to exaggerate my fiancée’s daring or make light of the sexual oppression of women, because it was only when Sibel saw that my “intentions were serious,” when she was confident that I was “someone who could be trusted”—in other words, when she was absolutely sure that there would, in the end, be a wedding—that she gave herself to me. Believing myself a decent and responsible person, I had every intention of marrying her; but, even if I hadn’t wished to, there was no question of my having a choice now that she had “given me her virginity.” Before long, this burden cast a shadow over the common ground between us, which we were so proud of—the illusion of being “free and modern” (though, of course, we would never have used such words for ourselves), on account of having made love before marriage—and in a way this, too, brought us closer.
A similar shadow fell over us each time Sibel anxiously hinted that we should set a date soon, but there were also times when she and I were very happy, making love in the office, and I remember wrapping my arms around her in the dark, as the noise of traffic and rumbling buses rose from Halaskargazi Avenue, and telling myself how lucky I was, how content I would be for the rest of my life. Once, after our exertions, as I was stubbing out my cigarette in an ashtray bearing the Satsat logo, Sibel, sitting half naked on my secretary’s chair, started tapping at the typewriter, and giggling over her impression of the dumb blonde who featured so prominently in the jokes and humor magazines of the time.
Over dinner at Fuaye on the evening of the day I bought the purse, I asked Sibel, “Wouldn’t it be better if from now on we met in that flat my mother has in the Merhamet Apartments? It looks out over such a pretty garden.”



“Are you expecting some delay in moving to our own house once we’re married?” she asked.
“No, darling, I meant nothing of the sort.”
“I don’t want to skulk about in secret apartments, as if I were your mistress.”
“You’re right.”
“Where did this idea come from, to meet in that apartment?”
“Never mind,” I said. I looked at the cheerful crowd around me as I brought out the purse, still hidden in its plastic bag.
“What’s this?” Sibel asked, sensing a present.
“A surprise! Open and see.”
“Is it really?” When she opened the plastic bag and saw the purse, the childish joy on her face gave way first to a quizzical look, and then to a disappointment that she tried to hide.
“Do you remember?” I ventured. “When I was walking you home last night, you saw it in the window of that shop and admired it.”
“Oh, yes. How thoughtful of you.”
“I’m glad you like it. It will look so elegant on your arm at our engagement party.”
“I hate to say it, but the purse I’m taking to our engagement party was chosen a long time ago,” Sibel said. “Oh, don’t look so downcast! It was so thoughtful of you to go to all the effort of buying this lovely present for me. . . . All right then, just so you don’t think I’m being unkind to you. I could never put this purse on my arm at our engagement party, because this purse is a fake!”
“What?”
“This is not a genuine Jenny Colon, my dear Kemal. It’s an imitation.”
“How can you tell?”
“Just by looking at it, dear. See the way the label is stitched to the leather? Now look at the stitching in this real Jenny Colon I bought in Paris. It’s not for nothing that it’s an exclusive brand in France and all over the world. She would never use such cheap thread.”
For a moment, as I looked at the genuine stitching, I asked myself why my future bride was taking such a triumphant tone. Sibel was the daughter of a retired ambassador who had long since sold off his pasha grandfather’s land and was now penniless; technically, this made her the daughter of a civil servant, and this status sometimes caused her to feel uneasy and insecure. Whenever her anxieties overtook her, she would talk about her paternal grandmother, who had played the piano, or about her paternal grandfather, who had fought in the War of Independence, or she’d tell me how close her maternal grandfather had been to Sultan Abdülhamid. But her timidity moved me, and I loved her all the more for it. With the expansion of the textile and export trades in the early seventies, and the consequent tripling of Istanbul’s population, the price of land had skyrocketed throughout the city and particularly in neighborhoods like ours. Although my father’s fortune, carried on this wave, had grown extravagantly over the past decade, increasing fivefold, our surname (Basmaci, “cloth printer”) left no doubt that we owed our wealth to generations of cloth manufacture. It made me uneasy to be troubled by the “fake” purse, despite all our cumulative progress.
When she saw my spirits sink, Sibel caressed my hand. “How much did you pay for the bag?”
“Fifteen hundred liras,” I said. “If you don’t want it, I can exchange it tomorrow.”
“Don’t exchange it, darling. Ask for your money back, because they really cheated you.”
“The owner of the shop is Senay Hanim, and we’re distantly related!” I said, raising my eyebrows in dismay.
Sibel took back the bag, whose interiors I had been quietly exploring. “You’re so knowledgeable, darling, so clever and cultured,” she said, with a tender smile, “but you have absolutely no idea how easily women can trick you.”
At noon the next day, I went back to the Sanzelize Boutique carrying the purse in the same plastic bag. The bell rang as I walked in, but once again the shop was so gloomy that at first I thought no one was there. In the strange silence of the ill-lit shop, the canary sang chik-chik-chik. Then I made out Füsun’s shadow through a screen, between the leaves of a huge vase of cyclamens. She was waiting on a fat lady, who was trying on an outfit in the fitting room. This time, she was wearing a charming and flattering blouse, a print of hyacinths intertwined with leaves and wildflowers. When she looked around the screen and saw me, she smiled sweetly.
“You seem busy,” I said, indicating the fitting room with my eyes.
“We’re just about finished,” she said, as if to imply that she and her customer were just talking idly at this point.
My eyes caught the canary, fluttering up and down in its cage, a pile of fashion magazines in the corner, and an assortment of accessories imported from Europe, but I couldn’t fix my attention on anything. Much as I wanted to dismiss the feeling as ordinary, I could not deny the startling truth that when I looked at Füsun I saw someone familiar, someone I felt I knew intimately. She resembled me. The same sort of hair that grew curly and dark in childhood only to straighten as we grew older. On her, it was now a shade of blond, which, like her clear complexion, was complemented by her print blouse. I felt that I could easily put myself in her place, could understand her deeply. A painful memory came to me: my friends referring to her as “something out of Playboy.” Could she have slept with them? “Return the purse, take your money, and run,” I told myself. “You’re about to become engaged to a wonderful girl.” I turned to look outside, in the direction of Nisantasi Square, but soon Füsun’s reflection appeared ghostlike in the smoky glass.


After the woman in the fitting room huffed and puffed her way out of a skirt and left without buying anything, Füsun folded up the rejected items and put them back where they belonged. “I saw you walking down the street yesterday evening,” she said, turning up her beautiful lips. She was wearing a light-pink lipstick, sold under the brand name Misslyn, and though it was a common Turkish product, on her it looked exotic and alluring.
“When did you see me?” I asked.
“Early in the evening. You were with Sibel Hanim. I was walking down the sidewalk on the other side of the street. Were you going out to eat?”
“Yes.”
“You make a handsome couple!” she said, as the elderly do when taking pleasure in the sight of happy young people.
I did not ask her how she knew Sibel. “There’s a small favor we’d like to ask of you,” I said. As I took out the bag, I felt both embarrassment and panic. “We’d like to return this bag.”
“Certainly. I’d be happy to exchange it for you. You might like these chic new gloves and we have this hat, which has just arrived from Paris. Sibel Hanim didn’t like the bag?”
“I’d prefer not to exchange it,” I said shamefacedly. “I’d like to ask for my money back.”
I saw shock on her face, even some fear. “Why?” she asked.
“Apparently this bag is not a genuine Jenny Colon,” I whispered. “It seems that it’s a fake.”
“What?”
“I don’t really understand these things,” I said helplessly.
“Nothing like that ever happens here!” she said in a harsh voice. “Do you want your money back right now?”
“Yes!” I blurted out.
She looked deeply pained. Dear God, I thought, why hadn’t I just disposed of the bag and told Sibel I’d got the money back? “Look, this has nothing to do with you or Senay Hanim. We Turks, praise God, manage to make imitations of every European fashion,” I said, struggling to smile. “For me—or should I say for us—it’s enough for a bag to fulfill its function, to look lovely in a woman’s hand. It’s not important what the brand is, or who made it, or if it’s an original.” But Füsun, like me, didn’t believe a word I was saying.
“No, I am going to give you your money back,” she said in that same harsh voice. I looked down and remained silent, prepared to meet my fate, and ashamed of my brutishness.
Determined as she sounded, I sensed that Füsun could not do what she intended to do; there was something strange in the intensely embarrassing moment. She was looking at the till as if someone had put a spell on it, as if it were possessed by demons and she couldn’t bring herself to touch it. When I saw her face redden and crinkle up, her eyes welling with tears, I panicked and drew two steps closer. She began to cry softly. I have never worked out exactly how it happened, but I wrapped my arms around her and she leaned her head against my chest and wept. “Füsun, I’m so sorry,” I whispered. I caressed her soft hair and her forehead. “Please, just forget this ever happened. It’s a fake purse, that’s all.”
Like a child, she took a deep breath, sobbed once or twice, then burst into tears again. To touch her body and her beautiful arms, to feel her breasts pressed against my chest, to hold her like that, if only briefly, made my head spin. Perhaps it was because I was trying to repress my desire, stronger each time I touched her, that I conjured up the illusion that we had known each other for years, that we were already very close. She was my sweet, inconsolable, grief-stricken, beautiful sister! For a moment—and perhaps because I knew that we were related, however distantly—her body, with its long limbs, fine bones, and fragile shoulders, reminded me of my own. Had I been a girl, had I been twelve years younger, this was what my body would have been like. “There’s nothing to be upset about,” I said, as I caressed her blond hair.
“I can’t open the till to give you back your money,” she explained. “Because when Senay Hanim goes home for lunch she locks it and takes the key with her, I’m ashamed to say.” Leaning her head against my chest, she began to cry again, as I continued my careful and compassionate caressing of her hair. “I just work here to meet people and pass the time. It’s not for the money,” she said, sobbing.
“Working for money is nothing to be embarrassed about,” I said stupidly, heartlessly.
“Yes,” she said, like a dejected child. “My father is a retired teacher. . . . I turned eighteen two weeks ago, and I didn’t want to be a burden.”
Fearful of the sexual beast now threatening to rear its head, I took my hand from her hair. She understood at once and collected herself; we both stepped back.
“Please don’t tell anyone I cried,” she said, after rubbing her eyes.
“It’s a promise,” I said. “A solemn promise between friends, Füsun. We can trust each other with our secrets.”I saw her smile. “Let me leave the purse here,” I said. “I can come back for the money later.”
“Leave the bag if you wish, but it’d be better if you didn’t come back here for the money. Senay Hanim will insist that it isn’t a fake and you’ll come to regret that you ever suggested otherwise.”
“Then let’s exchange it for something,” I said.
“I can no longer do that,” she said, sounding like a proud and tetchy girl.
“No, really, it’s not important,” I offered.
“But it is to me,” she said firmly. “When Senay Hanim comes back to the shop, I’ll get the money from her.”
“I don’t want that woman causing you any more upset,” I replied.
“Don’t worry, I’ve just worked out how to do it,” she said with the faintest of smiles. “I’m going to say that Sibel Hanim already has exactly the same bag, and that’s why she’s returning it. Is that all right?”
“Wonderful idea,” I said. “But why don’t I say that to Senay Hanim?”
“No, don’t you say anything to her,” Füsun said emphatically. “Because she’ll only try to trick you, to extract personal information from you. Don’t come to the shop at all. I can leave the money with Aunt Vecihe.”
“Oh, please, don’t involve my mother in this. She’s even nosier.”
“Then where shall I leave your money?” Füsun asked, raising her eyebrows.
“At the Merhamet Apartments, 131 Tesvikiye Avenue, where my mother has a flat,” I said. “Before I went to America, I used it as my hideout—I’d go there to study and listen to music. It’s a delightful place that looks out over a garden in the back. . . . I still go there at lunchtime, between two and four, to catch up on paperwork.”
“Of course. I can bring your money there. What’s the apartment number?”
“Four,” I whispered. I could barely get out the next three words, which seemed to die in my throat. “Second floor. Goodbye.”
My heart had figured it all out and was beating madly. Before rushing outside, I gathered up my strength and, pretending that nothing unusual had happened, gave her one last look. Back in the street, my shame and guilt mixed with so many images of bliss in the unseasonable warmth of that April afternoon that the very sidewalks of Nisantasi seemed aglow with a mysterious yellow. My feet chose the shaded path, taking me under the eaves of the buildings and the blue-and-white striped awnings of the shopwindows, and when, in one of those windows, I saw a yellow jug, I felt compelled to go inside and buy it. Unlike any other object acquired so casually, this yellow jug drew no comment from anyone during the twenty years that it sat on the table where my mother and father and, later, my mother and I ate our meals. Every time I touched the handle of that jug, I would remember those days when I first felt the misery that was to turn me in on myself, leaving my mother to watch me in silence at dinner, her eyes filled half with sadness, half with reproach. Arriving home, I greeted my mother with a kiss; though pleased to see me early in the afternoon, she was nevertheless surprised. I told her that I had bought the jug on a whim, adding, “Could you give me the key to the Merhamet Apartments? Sometimes the office gets so noisy I just can’t concentrate. I was wondering if I might have better luck at the apartment. It always worked when I was young.”
My mother said, “It must be an inch thick with dust,” but she went straight to her room to fetch the key to the building, which was attached to the apartment key by a red ribbon. “Do you remember that Kütahya vase with the red flowers?” she asked as she handed me the keys. “I can’t find it anywhere in the house, so can you check to see if I took it over there? And don’t work so hard. . . . Your father spent his whole life working hard so that you young ones could have some fun in life. You deserve to be happy. Take Sibel out and enjoy the spring air.” Then, pressing the keys into my hand, she gave me a strange look and said, “Be careful!” It was the look that she would give us when we were children, to warn us that life held unsuspected dangers that were far deeper and more treacherous than, for instance, failing to take proper care of a key. ♦

(Translated, from the Turkish, by Maureen Freely.)